وتار

ئەحمەد محەمەد سەعید

کرێکارو خاوەنکار لەقانونەکانی ناپلیۆندا

10/08/2020


سەرەتای باسەکە پێویستمان بەکورتە پێناسێکی هەریەک لە کرێکار و خاوەنکار هەیە ،
کرێکار بەوکەسە دەڵێن کەکارێک لەبەرانبەر کرێیەک لەژێر چاودێری خاوەنکارێک ئەنجام دەدات .  هەرچی خاوەنکاریشە ، بەپێی یاسای کاری عێراقی ژمارە (٣٧ ) ی ساڵی ( ٢٠١٥ ) لەمادەی یەکەم بڕگەی هەشتەم دەڵێت ( خاوەنکار هەر کەسێکی سروشتی یان مەعنەوی ، کەکرێکارێک یان زیاتر دەخاتەکار ، بەرانبەر بەهەر جۆرێک لەکرێ ) .
لەم پێناسانەوە دەگەینە ئەو ئەنجامەی کە هەریەک لەکرێکارو خاوەنکار دوو کەسایەتی جیاوازن ، کرێکار بەهۆی بەکار بردنی هێزی بازوی بۆ پەیداکردنی پاروە نانێک ، ناچارە ڕۆژانە کار بکات ، لەبەرانبەریشدا خاوەنکار بەهۆی بردنی هێزی بازوی کرێکارەوە ، قازانجی چەند قاتی لەڕۆژانەی کرێکارەکە زیاتر دەخاتە سەر سەرمایەکەی ، چونکە هەمیشە سروشتی خاوەنکارەکان کەڵەکە کردنی سەرمایەی زیاترو چەوساندنەوەو کاری گران و زیادە کار بەکرێکارە .
دوای گەڕانەوەی ناپلێۆن ئیمپراتۆری فەرەنسا لەشەری مارانگۆی ئیتالیا ، بەپێی بڕیارێک کەلە ( ١٢ / ٨ /ساڵی ١٨٠٠ ) دا ئەنجومەنێکی بۆ قانونەکان دروستکرد  تاوەک دەستورێک ببێتە بناغەی قەزایی فەرەنسی ، ناپلێۆن هەڵسا بەکەمکردنەوەی ئەندامانی ئەنجومەنەکە بۆ چوار ئەندام ، ئەوانیش لەکەسانی شارەزاو پسپۆڕو یاسا ناسەکان بوون  ، ناپلێۆن هۆکاری کەمکردنەوەی ئەنجومەنەکەی بۆئەوە دەگێرایەوە کە هەرگیز حەزی بەگفتووگۆی زۆرو دورو درێژ نەبووە ، ئەو دەستەیەی  بنەمای قانونەکەیان داڕشت و دواتر ناونرا ( قانونەکانی ناپلێۆن ) و بەبڕیاری ( ١٨٥٢ ) پەسەندکرا .
قانونەکە مافی ڕەهای بەخاوەنکار دابوو کەلێکۆڵینەوە لەکرێکاران بکەن و بنێردرێنە دادگا ، جگەلەوەش مافی بەخاوەنکار دابوو بۆ هەر کرێکارێک دۆسیەیەکی تایبەت دروستبکات بەئارەزوی خۆی هەرچیەکی بوێت لەسەر کرێکارەکە تۆماری بکات ، کرێکارەکەش مافی دەربڕینی ناڕەزایەتی نەبوو ، ڕێگەشی پێنەدەدرا لەشوێن کارێکیتردا کار بکات ، کرێکار مافی ئازادی گۆڕینی کاری لێ قەدەغە کرابوو ، خاوەنکارەکە مافی دەرکردن یاخود دورخستنەوەی کرێکارەکەی هەبوو تەنانەت بەبێ بوونی هیچ جۆرێک لەسەرپێچی ، هۆکاری واز هێنان یاخود دەرکردنی کرێکار لەسەر کارەکەی لە دۆسیەیەکی  تایبەتدا خاوەنکار دەیتوانی چۆنی بوێت ئاوا تۆماری بکات .
خاوەنکار ئەوەندە ئازادی ڕەهای درابووە دەست کە بە ئارەزوی خۆی ستەمی لە کرێکارەکە دەکرد ، لەبەرانبەریشدا هیچ یاسایەک لەگۆڕێدا نەبوو خاوەنکار ملکەچ بە پێدانی حەقدەستی کرێکارەکە بکات .
قانونەکانی ناپلێۆن بەراورد بە بنەماکانی سەرەتای شۆڕشی فەڕەنسی لەپاشەکشەدا بوو .
بۆ داڕشتنی ئەم یاسایانە ناپلێۆن هەڵسا بەکەمکردنەوەی ئەنجومەنی تبیونەکان بۆ پەنجا کەس ، قانونەکان بەبێدەنگی تێدەپەڕین ، ڕەشنوسی قانونەکان لە ساڵی ( ١٨٠٣ ) درا بە ئەبجومەنی یاسا دانان لەساڵی ( ١٨٠٤ ) دا پەسەند کرا .
لێرەدا دەگەینە ئەو ئەنجامەی کە قانونەکانی مەدەنی ناپلێۆن ئەوانەی پەیوەندی بەکرێکارو خاوەنکارەوە هەبووە ، بەهێچ جۆرێک بەرژەوەندی کرێکاری لەبەر چاو نەگرتبوو ، بەدیدی ناپلێۆن کرێکار دەبێت کار بکات لە پێناو خاوەنکارو بۆرجوازەکاندا .
قانونەکانی ناپلێۆن هەرگیز بریتی نەبووە لە ڕێکخستنی پەیوەندی کار لە نێوان کرێکارو خاوەنکاردا . بەمەبەستی پاراستنی بەرژەوەندی هەردوولا  بەڵکو تەنیا بەرژەوەندی خاوەنکار ڕەچاو دەکرا و ستەم و چەوساندنەوەو کاری زیادەو گرانیش بۆ کرێکار بوو .


ئەحمەد محەمەد سەعید 
ئەندامی مەکتەبی تەنفیزی 
یەکێتی سەندیکاکانی کرێکارانی کوردستان

وتاری زیاتر

سەندیکای کرێکاران بۆچی؟

ئەحمەد محەمەد سەعید

کرێکارو دادگای کار

ئەحمەد محەمەد سەعید

کرێکارو دادگای کار

ئەحمەد محەمەد سەعید

١ی ئایار جەژن یان شیوەنی کرێکار؟

ئەحمەد محەمەد سەعید

١ی ئایار، جەژن یان شیوەنی کرێکاران؟

ئەحمەد محەمەد سەعید

١ی ئایار جەژن یان شیوەنی کرێکاران؟

ئەحمەد محەمەد سەعید

فەریق حەبیب

حه‌شدی‌ شه‌عبی‌ له‌به‌رده‌م چه‌كوشه‌كه‌ی‌ مسته‌فا كازمیدا

ئەحمەد محەمەد سەعید

سەندیکای کرێکاران بۆچی؟

رزگار حاجی حەمید

پەیماننامەی ساڵی 1930 و كاردانەوەی لەسەر كورد

چێنەر شەرعی

ڕیفراندۆم و لێکەوتەکانی

سامان سنجاوی

لەبری بیرەوەری، هەڵسەنگاندنی روناکبیران و جنێوه‌ كۆمێنتی هەواداران

کەمال محەمەد

سلێمانی، شاری شۆڕش و بریسكە ڕۆشنبیرییەكان

نەشوان ئەحمەد سەعید

كەفوكوڵی گۆران و گۆرانخوازان تا یٔێرە بو!

رزگار حاجی حەمید

دەڤەری كفری لە پێشوازی شێخ مەحمود دا

کەمال محەمەد

رەهەندەكان لە راستینەیی كورددا... كۆمەڵایەتی، كەلتوری

نەشوان ئەحمەد سەعید

مەلا بەختیار، پێویستی بە مەندوب نیە!

بارزان شێخ عوسمان

لەپەراوێزی پێشنیازە قانونییە هەڵپەسێراوەکەی رێكخستنی میدیای یٔەلکترۆنی

نسار مستەفا

شوێنەواری هەڵبژاردنەكان

ئەحمەد محەمەد سەعید

کرێکارو خاوەنکار لەقانونەکانی ناپلیۆندا

‎گەرمیان خالید گڕاوی

ئازادی‌و بەرەڵایی

فەریق حەبیب

گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ سیستمی‌ ئینتیداب چاره‌سه‌ره‌ بۆ قه‌یرانه‌كانی‌‌ رۆژهه‌ڵات؟

سابیری سەندیکا

جینۆسایدی ئێزدیەکان

سەروەت تۆفیق

چەند سەرنجێک لەسەر هەڵبژاردنی پێشوەختە لە عێراق

ماجد خەلیل

لەپەراوێزی تۆبەکەی (هێڤیدار)دا