( ئاڤیار .. یان گەڕانەوەی باوکم لە جەنگ)

ڕەخنەی چاودێر پێش 3 هەفتە

بەشێک لە تێکستە شیعری 
( ئاڤیار .. یان گەڕانەوەی باوکم لە جەنگ)
تێکستی : جەمال غەمبار
( سەرنجی پێش خوێندنەوەی تێکست : 
- ئاڤیار :  کەسێک کە هەمیشە ئاسوودەیی خەڵکی بوێت و حەز بکات یارمەتییان بدات .
- باوکم : چایخانەی هەبوو لە شەقامی پیرەمێرد لە سلێمانی ..من شانازیی بە ماندوێتیی ئەو پیاوە جوامێرەوە دەکەم .
- حەمە تەماتە : کەسێکی رۆحسووک بوو هەمیشە لە دەوروبەری شەقامی پیرەمێرد و بەردەرکی سەرای سلێمانی دەسووڕایەوە ..خۆبەخشانە ، حەزی دەکرد هەواڵی خەڵکی بە یەکتر بگەیەنێ .
- کەریم عوسمان : هاوڕێی هونەرمەندی شەهیدم ، لە ڕووداوەکانی شەڕی ناوخۆدا گۆڕغەریب کرا. 
- مەڵکەندی : گەڕەکێکی دێرینی سلێمانیی و بەشێکە لە مێژووی ژیانی منداڵیی و گەنجێتی من
- سەباح ڕەنجدەر :  یەک لە ڕاستگۆترین هاوڕێی دێرینی شیعر و ئەمەک و جوانیی.
- مامۆستا عەزیزی مەلای ڕەش - لە ڕێی نووسینەکانی ئەم زاتەوە ، ئاشنای جوانییەکانی ئیدیەم و شێوەزاری هەولێرییان بووم
- خودا داد عەلی ، شکوری خەیات ، هابە : سێ زاتی دەنگخۆشن ، کە دەچڕن ، بەردیش گوێ دەگرێ ).
--------------------------------------------------------
(بەشێک لە تێکستەکە )

کردوومەتە عادەت 
عەسرانی یەکشەمموان ،
لەم عوزلەتە ئەبەدییەی (ئوسترالیا) م ،
لە جیاتی وەی 
وەک جاران بۆ نیشتمان بگریم ..
سەیری فیلمێکی نایاب دەکەم ! 
یەکشەممەی رابوورد 
تەماشای فیلمی (پیانۆژەن) ، 
کە بە ئینگلیزیی 
پێی دەڵێن (The Pianist) م دەکرد.
لە پڕ دەنگی لێدانی دەرگا هات .
کە چووم بیکەمەوە 
باوکم بوو ! 
بەدەم کردنەوەی دەرگاوە 
وتم ؛ باوکە دیارە ئەمرۆ 
زوو چایخانەکەت داخستووە 
دیارە دیشلەمە خۆرەکان 
ئەوانەی لە خەونیش دۆمینە دەکەن ، 
لەوێ نەبوون !
دیار بوو قسەکەمی پێ گران بوو ..
وتی : کوڕم دیارە ئەو پەتای شیعرەی 
گرتووتە ، تووشی نەخۆشیی 
لەبیرچوونەوەی کردوویت ! 
چایخانەی چیی و 
دۆمینەی چیی !
ئەوە چەندین ساڵە منیان 
ڕاپێچی جەنگە شوومەکەی 
نێوان عێراق و ئێران کردووە .
ئەو جەنگەی هەشت ساڵی خایاند 
بەڵام عومری نەوەیەکی 
کردە هەشتا ساڵ !
کوڕم ،
ئێوارەیەکی درەنگ 
هێشتا قۆرییەک چاییم بۆ فرۆشتن 
مابوو 
نەیانهێشت ئاگری وەجاخەکەش 
خەفە بکەم ..
بردیانم .
هەر هێندە فریاکەوتم 
هاوارێک لە (حەمە تەماتە ) 
کە لەو ناوە دەسوڕایەوە 
بکەم و پێی بڵێم :
حەمە بچۆ بە جەمال بڵێ 
منیان ڕاپێچی جەنگ کرد !
بمبەخشە باوە گیان 
سوێند بە ئەگریجەکانی نەنکم 
کە دایکی تۆ بوو ،  
بە چڵێک ڕەیحانەوە خۆی هەڵواسی !
سوێند بە گیانی دایکم 
کە تۆ ، هەتا جارێک ماچت دەکرد ،
بە پێی کلتووری سەقەتی خۆمان 
بۆ ئەوەی سەرکوێر و بێ زمانی کەیت 
دەیان جار ئەتدایە بەر شەق و زللە ! 
سوێند بە گیانی خۆت 
من نەمزانیبوو لە جەنگیت !
هەر وام دەزانی 
لە شەڕی براکاندا
لە (دێگەڵە) بە دیل گیرایت 
یان لەگەڵ هاوڕێم (کەریم عوسمان) 
تۆش گۆڕ غەریب کرایت ! 
ئای حەمە تەماتە ! 
بۆ زووتر نەهاتیت ئەم خەبەرەم 
بدەیتێ ..
من دەبوو زووتر 
پێش ئەوەی سەفەر بکەم بۆ وڵاتی (شام)
هەواڵەکەم بزانیایە ! 
لەم خەیاڵە غەمگینانەی خۆمدا بووم ؛ 
باوکم وتی ؛ ڕۆڵە جامێ ئاو بخەرە فریام
وەختە لە تینوان بخنکێم ..
من چیی لە خەیاڵ و لە فرمێسکی تۆ 
بکەم ! 
منیش هەندێ ئاوی کارێزەکەی مزگەوتی 
(مەڵکەندی) کە لە بنی مەرکانەکەی 
حەوشەدا مابوو ، دامە باوکم !
وتم باوە : وەرە پێکەوە
گوێ لە ژەنینی پیانۆ بگرین 
پیانۆ لە جەنگ مەزنترە باوە !
باوکم وتی : 
واز لەم رۆمانسیەتە بهێنە 
پەرداخی تەمەن بخەرە 
بەر ئەو بارانەی وەک فرمێسکی 
من دەبارێ ! 
ئەم دڵناسکییەی تۆ 
بە کەڵکی ژیان و سیاسەت نایەت !
ئاخر شەرحی تۆ لە کوێ و 
شەڕە کورسیی کورد لە کوێ !
شەرحی دڵی تۆ لە کوێ و 
بنێشتی نێو زاری جنێوفرۆشان لە کوێ !
وتم ، باوەگیان چۆن بەو هەرایەت زانی ؟ 
وتی : کوڕم ،
 بەوەدا زانیم دونیا 
خەریکە بە دەستی پیاوخراپان 
وێران دەبێ 
چونکە شیعر لەوێ نییە !
ئاخر شیعر لەوێ با ،
گوڵ گۆرانیی دەگوت !
مانگ ، بێدەنگیی
 وردوخاش دەکرد!
ئەوە لە تاو بێ شیعرییە 
هەموو ڕۆژێک 
دارئەرخەوانێکی نازدار 
خۆی دەکوژێ ! 
وای لە من ..
 چۆن لەبەر 
بێ حەیرانیی دەمرم  !
پێم وت : ئاخر باوە گیان 
ئەگەر تۆ لێرە بایت 
ئەم هەموو غەدرە نەدەکرا 
مە ، ڕانەهاتووین 
ئێواران بێ تۆ 
لە دەوری سفرە و خوانەکەی 
دایکم کۆ بینەوە ! 
ئەو دایکەی ، هەموومان 
بە تۆشەوە کە ڕاپێچی جەنگ کرایت ، 
بە جێمان هێشت ! 
تەسلیمی خودا و قەدەرمان کرد !
ئەو دایکەی 
دڵی وەک بەردی ناو دەریا 
ساف و لووس ببوو 
هێند بە ئاوی حەسرەت و کۆست و 
ئازار تەڕ ببوو ! 
باوە ! تۆ دەزانیت 
هەتا ساڵی ڕابوردوو 
من وامدەزانی تۆش
جارێ لە جاران زیارەتی 
(مەککە) ت کردووە و 
ئیتر لەوێ بوویت بە شاعیر .
من هەر وامدەزانی تۆ بوویتە شاعیر !
هەتا رۆژێک نامەیەکم لە 
(سەباح ڕەنجدەر) ەوە پێگەیشت 
رەنگی نامەکە پەمەییەکی تۆخ بوو.
سەباح نوسبووی :
جەمال گیان 
بە پێی ڕیوایەتەکانی 
مامۆستای بەویقار (عەزیزی مەلای ڕەش )
باوکت شاعیر نەبوو ..کەچی زۆر حەزی 
لە شیعرە شەرابییەکانی (خەییام) دەکرد !
باوکت گەر شاعیریش بووایە 
لەو شاعیرانە نەدەبوو 
کە وەک دێوجامەی ڕاوەکەو !
دەبنە مەقاشی سیاسەت و 
برادەرە شاعیرەکانیان 
دەکەنە نێچیری ڕاوچییە ڕۆحکوژەکان ! 
ئەگەر باوکت شاعیر بووایە 
لە ئێوارەیەکی مەڵکەندی دا
تەلەفۆنێکی بۆ «خودا داد عەلی» دەکرد و 
پێی دەگوت ، شیعرێکم  نووسیوە
حەز دەکەم تۆ بیکەیتە گۆرانی .
گەر بە هۆی سەرقاڵییشتەوە بۆت ناکرێ 
پێم وایە ، یەک لەم دەنگە زێڕینانە 
خراپ نین :
(شکوری خەیات )یان (هابە) 
یاخود بە کەیفی خۆت ! 
گەر باوکم ئەو شیعرەی نووسیبا و 
(خودا داد)یش بیکردبا بە گۆرانیی ، 
ئێستا من چیم دەکرد لەم غەریبییەی 
«ئوسترالیا » ! 
گەر ئەو شیعرە هیی باوکم با ،  
لە کۆپلەیەکیدا دەیگوت : 
تۆم هەبێ گوڵم ، باکم بە دۆزەخ نییە !
من لە دۆزەخ خۆی ناترسم ، 
لەو پیاوخراپانە دەترسم 
کە خێمەیان لەوێ 
بە ناوی شەیتانەوە ، هەڵداوە !
لەم بەحری بێ بنەی خەیاڵاتی خۆمدا 
نقوم ببووم ، 
لە پڕ لە شەققەی مێشکوژەکەی باوکم
ڕاچڵەکیم 
باوکم دەیویست مێشێکی گەورە
کە تازە بە ماڵەکە فێر ببوو ، بکوژێ !
وتم ؛ باوە گیان لێی گەڕێ 
ئەو مێشە میوانێکی بێدەنگە 
لە ترسی چەکدارەکانی
 «جنوبی حەبەشە» هەڵاتووە!
هەمووی چەند رۆژێکی ترە و
ئەم دونیایە کە بۆتە تەویلەی وڵاخ ،
جێدەهێڵێت ! 
لێی گەڕێ باوە گیان ، لێی گەڕێ ..
ئەو مێشە 
لە من و تۆ ماندووترە ، باوە !
-------------------------------------------------
ئوسترالیا - ئێوارەکانی تەنیایی2021 ی ئەدیلاید
(ئەم تێکستە ، ماوێتی).