وتار

شاناز هیرانی

كامیان سه‌رچاوه‌ی ڕه‌وشته‌، عه‌قڵ یان كۆمه‌ڵگە؟

23/09/2019


بێگومان ڕه‌وشت یه‌كێكه‌ له ‌زانسته‌ پێوه‌رییه‌كانی هه‌میشه‌ جێگه‌ی بایه‌خ و گرنگی پێدانی فه‌یله‌سوف و زانا كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بووه‌. هیچ كاتێكیش سنورێكی بۆ دیاری نه‌كراوه‌، چونكه‌ به‌رده‌وام جیاوازی هه‌بووه‌ له‌ بۆچون و دیدگاكان سه‌باره‌ت به‌و بابه‌ته‌. خاڵی سه‌ره‌كی جیاواز‌ییه‌كانیش هه‌میشه‌ له ‌باره‌ی دامه‌زراندنی پێوه‌ر ڕه‌وشتیه‌كان بووه‌. زانا كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان پێیان وایه‌ ڕه‌وشتی كۆمه‌ڵایه‌تی دۆخێكه‌ له‌ دۆخه‌كانی ویژدانی كۆمه‌ڵ، ئه‌مه‌ش له‌لایه‌ن لایه‌نگرانی عه‌قڵه‌وه‌ ڕه‌ت ده‌كرێته‌وه‌، كه‌ پێیان وایه‌ ڕه‌وشت ئه‌ركه‌. بۆیه‌ لێره‌دا جیاوازییه‌كه‌ به ‌ڕوونی دیاره‌: ئایا حه‌قیقه‌تی ڕه‌وشت دۆخێكی ویژدانیه‌ یان هه‌ڵده‌كشێت بۆ عه‌قڵ!
لایه‌نگرانی ئه‌و بۆچونه‌ی كه‌ پێیان وایه‌ ڕه‌وشتی دۆخیكی ویژدانیه‌، هه‌ر خۆشیان خاوه‌ن تیۆری كۆمه‌ڵایه‌تین و پێیان وایه‌ ڕه‌وشت هه‌ڵقوڵاوی ناوه‌ندێكه‌ كه‌ تێیدا تاك له‌ناویدا ده‌ژیت و كاری لێده‌كات له‌ چوارچێوه‌ی چه‌ندین جۆر ڕێچكه‌ی ڕه‌فتاری، كه‌ ویژدانی كۆمه‌ڵ‌ تێیدا ورد ده‌بێته‌وه‌. واته‌ ڕه‌وشت دیارده‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تیه‌، چونكه‌ تاك ئاماده‌ نییه بۆ دروستكردنی به‌ها ڕه‌وشتیه‌كان. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خۆیان له‌ بونی كۆمه‌ڵایه‌تی دروست بوون، واته‌ هه‌ڵقوڵاوی ویژدانی كۆمه‌ڵن‌، كه‌ بریتیه‌ له‌ چه‌ندین داب و نه‌ریت و تاكیش به‌شداره‌ له ‌دروستكردنی ئه‌و نه‌ریتانه‌. چونكه‌ ڕه‌وشت ڕێكخستنێكی كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ و ئه‌وه‌ی بۆ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك ده‌بێت، ڕه‌نگه‌ بۆ یه‌كێكی تر ڕاست نه‌بێت. كاتێك ویژدانمان له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌دا دێته‌ گۆ، واته‌ چه‌مكی باش و خراپه‌ مرۆڤ له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كه‌وه‌ وه‌ری ده‌گرێت. چونكه‌ لای كۆمه‌ڵگه‌ ئیسلامیه‌كان، گوێرایه‌لی بون بۆ دایك و باوك، واته‌ دڵسۆزی له‌ خزمه‌تكردنیانه‌. كه‌چی دانیشتوانی جه‌مسه‌ری باكوری به‌سته‌ڵه‌ك‌، هه‌ر زوو باوانیان ڕاده‌ستی ورچه‌كان ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی زوو بچنه‌ به‌هه‌شت. ئه‌مه‌ش جیاوازییه‌كی ڕوونی ڕه‌وشته‌ له‌ بیروباوه‌ڕه‌كان له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كه‌وه‌ بۆ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی تر.
به‌ڵام لایه‌نگرانی عه‌قڵ، پێیان وایه‌ عه‌قڵ نه‌مره‌ و هیچ دۆخێك و ڕۆژگارێك و شوێنێك كاری تێناكات. هه‌ر به ‌هۆی عه‌قڵیشه‌وه‌ ده‌توانین جیاوازی بكه‌ین ل ه‌نێوان حوكمێكی گه‌نده‌ڵانه‌ و حوكمێكی راست دورست، واته‌ ل ه‌نێوان چاكه‌ و خراپه‌. چونكه‌ عه‌قڵ یاسای ڕه‌وشته‌ و له ‌ده‌ره‌وه‌ی عه‌قڵیش هیچ یاسایه‌كی تر بونی نییه‌. فه‌یله‌سوفێكی وه‌ك ئه‌یمانوێل كانت، كه‌ پێی وایه‌ ڕه‌وشت ئه‌ركه‌ و چه‌ند تایبه‌مه‌ندییه‌كی پایه‌ندبونی هه‌یه‌ نه‌ك ناچاری، به‌ڵام ئه‌مه‌ مانای ئه‌وه‌ نیه‌ ئازادی ڕه‌ت ده‌كاته‌وه‌، چونكه‌ عه‌قڵ ئاڕاسته‌ی ده‌كات له‌سه‌ر ئیراده‌. ئه‌مه‌ش مانای وایه‌ كه‌ خۆی له ‌خۆیدا ویسته‌ نه‌ك فاكته‌ر،  ئاراسته‌ی سه‌رجه‌م خه‌ڵكیشی ده‌كات له ‌هه‌ر رۆژگار و شوێنێك بێت. كانت پێی ده‌ڵێت فه‌رمانی ڕه‌وشتی وه‌ك گوزراشتێك له‌سه‌ر ڕه‌وشت، بۆ ئه‌وه‌ی ئیراده‌ی باش له‌سه‌ر شێوه‌یه‌كی گشتگیر بێت. واته‌ بتوانین كرده‌وه‌كانمان بكه‌ینه‌ خاڵی ده‌ستپێك بۆ ڕه‌فتاره‌كانی تاك. وه‌ك به‌زه‌یی پێدا هاتنه‌وه‌، كه‌ ڕه‌وشت به‌سه‌رماندا ده‌یسه‌پێنێت به‌رامبه‌ر ئه‌وانی تر و یارمه‌تیدانیان، به‌ڵام ئێمه‌ ناتوانین ئه‌وه‌ بكه‌ین له ‌كاتێكدا خۆمان پێویستیمان به‌ یارمه‌تی و ئه‌و به‌زه‌یی پێداهاتنه‌وه‌یه‌. چونكه‌ به‌زه‌یی پێداهاتنه‌وه‌ بنه‌مایه‌كی ڕه‌وشتی و ئه‌ركیشه‌، به‌ گشتگیركردنیشی بنكه‌ تێدا ده‌بێته‌ ئامانج نه‌ك فاكته‌ر و نایه‌وێت یارمه‌تی ئه‌وانی تر بدات و به‌ شێوه‌یه‌كی مرۆڤانه‌ش كارناكات. 

 

وتاری زیاتر

گروپە شیعەكانی عیراق لەناو بەرداشی ئێران و ئەمریكادا

شاناز هیرانی

رۆشنبیرییەکی پوکاوەو هۆشیاربونەوە بۆ دروستکردنی گۆڕانکاری

شاناز هیرانی

سوود و زيانه‌كانى سيستمى كـۆتـا بۆ پێگه‌ى ژن

شاناز هیرانی

یەكێتی‌و كۆنگرە؛ چارەنوسێكی نادیار

شاناز هیرانی

چاره‌نوسی داعش دوای كوژرانی ئه‌بوبه‌كر به‌غدادی!!

شاناز هیرانی

ژنانى شه‌ڕڤان، پێناسه‌يه‌كى تر بۆ ژنى كورد

شاناز هیرانی

سامان سنجاوی

١٦ی ئۆکتۆبەرو یەکێتی و جەماوەرەکەی

مەلا بەختیار

راپەرینی بەردەوامی سەردەمەكە ئینتەرناسیۆنالیزمی راستەقینەیە

کەمال محەمەد

عێراقی كۆمیۆناڵ یان پۆتانسێلێك بۆ دابەشكردنی

هونەر رەسوڵ ئەحمەد

پەیامی دوای مینبەر

مەلا بەختیار

كورتە خوێندنەوەی بیرەوەرییەكانی هاوسەری ئۆباما (میشێل)

ئەحمەد محەمەد سەعید

​تێڕوانینی مام جەلال بۆ رێکخراوە دیموکراتیەکان

عومەر عەلی

په‌یوه‌ندی دیالێكتیكی نێوان جێنده‌ر و فێمێنیزم ​

محەمەد فاتیح

بۆچی یاسایه‌ك نیه‌ بۆ لێپرسینه‌وه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی هه‌رێم؟

شاناز هیرانی

گروپە شیعەكانی عیراق لەناو بەرداشی ئێران و ئەمریكادا

پارێزەر لوقمان مستەفا ساڵح

دوورکەوتنەوە لە جنێودان و گەڕانەوە بۆ لۆژیک

کەمال محەمەد

كۆچی هاونیشتمانیان و بێ باكی دەسەڵات

هاوکار فایەق

مارك ڕوتتە و پاسكیلەكەشی دەبێـت سوپاسگوزاری دیموكراتی بن

ئەحمەد محەمەد سەعید

کرێکارو بڕیاری ژمارە 150

هاوکار فایەق

ئەردۆگان عوسمانییەكی ئیخوانی و ئیخوانییەكی عوسمانی

کەمال محەمەد

حكومڕانی و فیكری فاشیزم

سامان سنجاوی

پەروەردەو فێرکردن، خێزانەکان لە دۆخێکی خراپدا

مەلا بەختیار

تەكنەلۆژیای جەنگ.. ئاسایش و بەرگری نەهێشت!

شاناز هیرانی

رۆشنبیرییەکی پوکاوەو هۆشیاربونەوە بۆ دروستکردنی گۆڕانکاری

ماجد خەلیل

نهێنی هەڵکوتانە سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغداد

کەمال محەمەد

جوگرافیای عێراق و گێژاوی ٢٠٢٠

سامان سنجاوی

راگەیاندنکارانی کوردستان و شەقامی ناڕازی بەغدا!