عینادی سیاسی

کوردستان 2 کاتژمێر پێش ئێستا

نوسینی: شوان عەبدوڵا
عینادی لە سیاسەتدا بابەتێکی یەکجار ئاڵۆز و چەند ڕەهەندییە؛ :
 کەسی سیاسی دەکرێت عیناد بێت، بەڵام عینادیی سیاسی پێویستە جیاواز بێت لە عینادیی کەسی.
لە کایەی سیاسەتدا، عینادی تەنها سیفەتێکی دەروونی یان ململانێیەکی سادە نییە، بەڵکو وەکو «چەکێکی دووسەر» کار دەکات. لەلایەک دەکرێت نیشانەی سووربوون و پرەنسیپ بێت، لەلایەکی دیکەشەوە دەکرێت ببێتە هۆی ئیفلیجبوونی دەسەڵات و شکست.
 عینادی سیاسی :
بەشێکە لە ململانێی سیاسی  بەشێکی دانەبڕاوە لە ململانێی سیاسی. لە کایەی هێز و فەرمانڕەواییدا، عیناد بوون (یان کێبڕکێی ئیرادەکان) لەم حاڵەتانەدا بەکاردێت:
●نیشاندانی هێز و ئیرادە: لە کاتی دانوستاندنەکاندا، دەسەڵاتدار یان سیاسییەکە عینادی نیشان دەدات بۆ ئەوەی لایەنی بەرامبەر وا تێبگات کە پاشەکشە ناکات و سازشکردن لای ئەو ئاسان نییە.
●پاراستنی بنکەی جەماوەری: زۆر جار سیاسییەکان بەرامبەر داواکارییەکانی ڕکابەرەکانیان عیناد دەبن تەنها بۆ ئەوەی بە جەماوەرەکەی خۆیان بڵێن: "ئێمە لەسەر ماف و بەڵێنەکانمان سوورین و خۆمان نادەین بە دەستەوە."
●سەپاندنی مەرجەکان: لە ململانێی درێژخایەندا، ئەو لایەنەی تاقەت و عینادیی زیاتری هەبێت، دەکرێت لایەنی بەرامبەر ماندوو بکات و ناچاری سازشی بکات.
 جیاوازیی نێوان «عینادیی بنیاتنەر» و «عینادیی وێرانکەر»
بۆ ئەوەی سیاسییەکی سەرکەوتوو بیت، دەبێت جیاوازی لە نێوان دوو جۆر عینادیدا بکەیت:
courage of conviction ئەلف. عینادیی لەسەر پرەنسیپ
 ئەمە ئەو جۆرە عینادییە ئەرێنییەیە کە سەرکردەی پێ دەناسرێتەوە:
●سووربوون لەسەر ئامانجە ستراتیژییەکان: وەک داواکردنی سەربەخۆیی، پاراستنی مافی مرۆڤ، یان ڕەتکردنەوەی شوڕشگیڕان بە خۆبەدەستەوەدان بەرامبەرداگیرکەرو دوژمن وزۆرداران.
●نموونە: وەستانەوەی (وینستۆن چەرچڵ) بەرامبەر ئەڵمانیای نازی، یان وەستانەوەی (نێلسۆن ماندێلا) لەسەر سڕینەوەی ئاپارتاید؛ ئەمە عینادی بوو لەسەر پرەنسیپ کە مێژوو بە شانازییەوە ناوی دەبات.
  (Stubbornness / Dogmatism)بێ.  عینادیی کەسی و نائەقڵانی   
ئەمە ئەو جۆرە عینادییەیە کە سیاسەتمەدار تووشی هەڵەی گەورە دەکات:
●ڕەتکردنەوەی واقیع: کاتێک زانیارییەکان و واقیع دەیسەلمێنن کە ڕێگاکەی هەڵەیە، بەڵام تەنها بۆ ئەوەی نەڵێن "شکستی هێنا" یان "پاشەکشەی کرد"، بەردەوام دەبێت.
●داخستنی دەرگای دانوستان: سیاسەت کایەی «ڕێککەوتن و سازشە» (Art of Compromise). ئەگەر کەسێک سەدا سەدی شتەکانی بوێت و ئامادەی هیچ سازشێک نەبێت، سیستەمە سیاسییەکە ئیفلیج دەکات و وڵات تووشی قەیران و حیزب و لایەنگرانی توشی ئیحراجی و پاشاگەردانی دەکات.
٣. هاوکێشەی زێڕین لە سیاسەتدا: «عینادیی توندو ڕەق بەڵام نەرم لە تاکتیکدا»
دیپلۆماتکار و سیاسەتمەدارە زیرەکەکان دەڵێن:
"لە ئامانجەکانتدا وەک بەرد ڕەق و عیناد بە، بەڵام لە تاکتیک و ئامرازەکانتدا وەک ئاو نەرم بە."
کەسێک کە تەنها عیناد بێت و فێری نەرمی و ڕێککەوتن نەبووبێت، لە سیاسەتدا دەبێتە «کارەکتەرێکی ڕادیکاڵ» کە توانای حوکمڕانی و هاوپەیمانێتیی نامێنێت. بەپێچەوانەشەوە، کەسێک کە هیچ عینادی و سوربوونێکی یان پێداگیریەکی تێدا نەبێت، لایەنەکانی دیکە وەک کەسێکی لاواز سەیری دەکەن و مافەکانی لێ زەوت دەکاتەوەو بەکەسێکی کەم ئەزموونی سیاسی سەیردەکرێت
کۆبەند: عینادی بەشێکە لە تاکتیکی ململانێی سیاسی، بەڵام تەنها کاتێک سوودی هەیە کە لە خزمەتی بەرژەوەندیی گشتیدا بەکاربهێنرێت، نه ک لە خزمەتی غروری کەسیی سیاسییەکەدا.
با چەند نموونەیەکی مێژوویی ڕوون بهێنینەوە کە چۆن عینادیی سیاسی لە حاڵەتێکدا بووەتە هۆی سەرکەوتنی گەورە، و لە حاڵەتێکی تریشدا بووەتە کارەسات و تێشکاندن:
یەکەم: عینادیی سەرکەوتوو (عینادی لەسەر پرەنسیپ و ئامانج)
●وینستۆن چەرچڵ و بەرنگاربوونەوەی ئەڵمانیای نازی (١٩٤٠): لە کاتێکدا هێزەکانی ئەڵمانیای نازی تەواوی ئەورووپایان داگیر کردبوو و فەرەنسا تەسلیم بوو، زۆرێک لە بەرپرسانی بەریتانیا و وەزیرەکان پێیانوابوو باشترین ڕێگە ئەوەیە بچنە ژێر باری ڕێککەوتن و دانوستان لەگەڵ هیتلەردا بۆ ئەوەی وڵاتەکەیان وێران نەبێت. بەڵام چەرچڵ بە توندترین شێوە عیناد بوو لەسەر ڕەتکردنەوەی هیچ جۆرە سازشێک یان ئاشتییەک لەگەڵ هیتلەردا. ئەو سوور بوو لەسەر ئەوەی تا دوایین هەناسە جەنگ بکەن. ئەم عینادییە مەترسیدارە لە کۆتاییدا بووە هۆی ڕزگارکردنی بەریتانیا و گۆڕینی هاوکێشەی جەنگەکە.
دووەم: عینادی وێرانکەرانە (عینادی کەسی یان کوێرانە)
●هیتلەر و هەڵمەتی ڕووسیا (عملیاتی باربارۆسا): لە لایەکی ترەوە، ئەدۆلف هیتلەر نموونەیەکەی زۆر ڕوونی عینادیی نائەقڵانی بوو. لە کاتی هێرشکردنەسەر یەکێتیی سۆڤیەتدا، سوپاکەی تووشی سەرما و زستانی سەخت بوون و جەنەڕاڵەکانی داوایان لێکرد کە پاشەکشە بکەن بۆ ناوچەیەکی پارێزراوتر تا بەهار، بەڵام هیتلەر بە توندی عینادی نیشان دا و فەرمانی دا کە نابێت تەنانەت یەک هەنگاوییش بگەڕێنرێتەوە دواوە. ئەم عینادییە کوێرانەیە بووە هۆی لەناوچونی سوپایەکی زەبەلاحی ئەڵمانی و خاڵی وەرچەرخان و شکستی یەکجارەکیی ئەڵمانیا لە جەنگدا.
لە سیاسەتی ناوخۆیی و حوکمڕانید :
●عینادی لە پێکهێنانی حکوومەت یان دابەشکردنی دەسەڵات: زۆر جار لە وڵاتانی وەکو عێراق یان هەرێمی کوردستان، کاتێک لایەنە سیاسییەکان لەسەر پۆستێک یان کورسییەک عینادیی کوێرانە نیشان دەدەن و ئامادە نیین نەرمیەک بۆ یەکتر نیشان بدەن ، دەبێتە هۆی ئیفلیجبوونی دامەزراوەکان و ناڕەزایی توندی جەماوەری، کە ئەمەش نموونەیەکە بۆ عینادییەکی زیانبەخش بۆ بەرژەوەندیی گشتی.
کەواتە، مێژوو پیشانمان دەدات کە عینادی تەنها کاتێک بەهادارانە و مەزنە کە بۆ پاراستنی ماف و ئازادی و سەربەخۆی کوردوستان و جێبەجێ کرددنی مادەی ١٤٠و ئەومادانەی لەبەرژەوەندی گەلی کوردە لە و شوینانەی ناکۆکی لەسەرە ،دژی تعریب و ڕاگواستنی بەزۆرو پرەنسیپ بێت، نەک بۆ شکانەوەی بەرامبەر و سوربون بۆ دەسەڵات و  کورسی و بەرژەوەندیی تەسکی حیزبایەتی و بناماڵەی و ،یان بۆخزمەتی دوژمان وجێبەجێکردنی سیاستەتی(پەرتکەو زاڵبەی )دوژمن و داگیرکەری کوردوستان بیت.
بە بڕوای زۆرێک لە چاودێرانی سیاسی، بەشێکی گەورە لەو گرژی و پچڕانەی لە پەیوەندی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا هەیە، ڕەنگدانەوەی جۆرێک لە «عینادیی سیاسی و حزبی»یە.
بەڵام ئەگەر ئەم دۆخە بە وردی شرۆڤە بکەین، ئەم عینادییە تەنها ڕقبوونێکی دەروونی نییە، بەڵکو چەند هۆکار و ئامانجێکی پشتەوەیە کە دەکرێت بەم شێوەیە پۆلێن بکرێن:
١. ئایا چ جۆرە عینادییەکە؟
●عینادی لەسەر «پشکپشکێنە» و دەسەڵات: زۆر جار کێشەی نێوان هەردوولا لەسەر دابەشکردنی پۆستەکان، داهات، پێگە ئەمنییەکان، و نفوزی ناوچەییە. هیچ لایەکیان ئامادە نییە لە هەڵوێستی خۆی پاشەکشە بکات یان نیوەڕێگەیەک بۆ ڕێککەوتن ببەزێنێت، چونکە پاشەکشەکردن لای ئەوان وەک "شکست" دەبینرێت لەبەردەم بنکەی جەماوەری و ڕکابەرەکانیاندا.
●عینادیی کەسی و شکو گومانو بی متمانەیە: لە پشتی بڕیاڕە حزبییەکانەوە، هەندێک جار کێبڕکێ و عینادیی کەسی لە نێوان سەرکردەکاندا ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت. نەبوونی متمانەی قوڵ وایکردووە هەر لایەنێک پێشنیاری لایەنی بەرامبەر بە "تەڵە" یان "لاوازکردن" لێکبداتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی تووند بوونیهەڵوێستەکان.
٢. لێکەوتەکانی ئەم عینادییە لە هەرێمی کوردستاندا
ئەم جۆرە عینادییە حزبییە زیانی گەورەی بە دۆخی گشتیی هەرێم گەیاندووە، لەوانە:
●ئیفلیجبوونی دامەزراوەکان: پەرلەمان، حکوومەت، و ئەنجومەنی وەزیران زۆر جار دەبنە قوربانیی ئەو قەیران و ململانێ حزبایەتییەی کە لە نێوان پارتی و یەکێتیدا هەیە، کە ئەمەش کار لە خزمەتگوزارییەکانی هاووڵاتییان دەکات.
●دابەشبوونی جوگرافی و ئیداری: دۆخی ناوچەی سەوز و زەرد، یەکگرتنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە، و سیستمە ئیدارییەکان بوونەتە قوربانیی ئەو ململانێ و ڕکابەرییە توندەی کە تێیدا هەردوولا پێداگری لەسەر پاراستنی نفوزی خۆیان دەکەن بەبێ گوێدانە مەترسییەکانی داهاتوو.
●نائومێدیی جەماوەر: هاووڵاتیی هەرێمی کوردستان باجی ئەم عینادییە دەدات لە ڕووی دارایی، قەیرانی بژێوی، و نیگەرانی لە داهاتووی قەوارەی هەرێم.
٣. ئایا ئەمە عینادییەکی سوودبەخشە؟
بەپێی ئەو هاوکێشەیەی پێشتر باسامان کرد، ئەمە نموونەی «عینادییەکی وێرانکەر و نائەقڵانی»یە. بۆچی؟ چونکە لە سیستەمێکی هاوبەش و قەوارەیەکی وەکو هەرێمی کوردستاندا، کە هەردوو حزبی دەسەڵاتدار چارەنووسیان بە یەکەوە بەستراوەتەوە، عینادی کوێرانە و شکاندنەوەی یەکتری  و ئاراستەکان یەکتری ڕیکەوتن ناباتە پێشەوە، بەڵکو دەبێتە هۆی لاوازکردنی پێگەی هەردوولا لەبەردەم بەغدا و هاوپەیمانە نێودەوڵەتییەکاندا.لە کۆتاییدا، لە سیاسەتی حەکیمانەدا دەوترێت: "سازشکردن شکست نییە، بەڵکو پاراستنی بەشێکە لەو شتەی کە دەتەوین." یان پاراستنی ئەو دەستکەوتانەیە کەبەدەست هاتوون ،بەڵام کاتێک سیاسەت دەبێتە شوێنی دروشمی بریقەدارو و ململانێی ڕووت، ئەوا عینادی دەبێتە دیاردەیەکی بەردەوام.
بەپێی شرۆڤەی ڕەفتاری سیاسی لە هەرێمی کوردستاندا، زۆربەی چاودێران هاوڕان لەسەر ئەوەی کە عینادی لە کەسایەتی و کلتووری سیاسیی سەرکردە و بڕیاربەدەستانی یەکەمی هەردوو حزبدا بە روونی ڕەنگی داوەتەوە.
ئەم سیفەتە تەنها خەسڵەتێکی کەسیی سادە نییە، بەڵکو بووەتە پێکهاتەیەکی سەرەکی یان بزوینەریکی سەرەکی لە شێوازی بڕیاردان و حوکمرانیکردنیاندا، کە دەکرێت لە چەند ڕەهەندێکەوە سەیر بکرێت:
١. کلتووری "کەسایەتیی بڕیاربەدەست" (Leader Centric Culture)
لە سیستەمی سیاسیی پارتی و یەکێتیدا، بڕیاری کۆتایی لەسەر کێشە چارەنووسسازەکان تەنها لەلایەن کەسی یەکەم . کاتێک جڵەوی حزب لەدەست کەسایەتییەکی دیاردا دەبێت، غروری سیاسی و عینادیی کەسیی ئەو سەرکردەیە تێکەڵی بڕیارە حزبی و حکومییەکان دەبێت. لەم حاڵەتەدا:
●پاشەکشەکردن لە هەڵوێستێک ناوبراو وەک «شکستی شەرەف و پێگە»ی خۆی یان حزبەکەی دەبینێت.
●قبوڵکردنی سازش لای ئەو وەک "لاوازی" بەرامبەر ڕکابەرەکەی لێکدەدرێتەوە.
٢. گۆڕانی عینادی لە ململانێی دوو جەمسەریدا
مێژووی پەیوەندیی نێوان کەسی یەکەمی هەردوو حزب (لە سەردەمی تاڵەبانی و بارزانییەوە تا دەگاتە نەوەی نوێی دەسەڵاتدارانی ئێستا) هەمیشە تێکەڵەیەک بووە لە كێبڕكێی پێگە و کلتووری شاخ و ناوچەگەری.
لە نەوەی نوێی دەسەڵاتدارانیشدا، ئەم عینادییە بە شێوازێکی جیاواز بەردەوامە؛ چونکە هەر لایەک دەیەوێت بە سەپاندنی مەرجەکانی، خۆی وەک «هێزی باڵادەست و یەکلایکەرەوە» لە هەرێم و لە بەغدا دەستنیشان بکات.
٣. لێکەوتەکانی ئەم سیفەتە لەسەر هەرێمی کوردستان
کاتێک کەسی یەکەمی حزب لەسەر بنەمای عینادی و پاشەکشەنەکردن هەڵوێست وەردەگرێت، ئەم ئەنجامانەی لێ دەکەوێتەوە:
ئەنجام کورتەی کاریگەرییەکەی
●    کێشە بچووکەکان (وەک دابەشکردنی پۆستێک یان داهاتێک) لەبری چارەسەر، دەبنە قەیرانی نیشتمانی. ئەنجام: قەیرانی بەردەوام     
● بەغدا و وڵاتانی دەوروبەر ئەم عینادییە ناوخۆییە دەقۆزنەوە بۆ فشارخستنەسەر تێکڕای قەوارەی هەرێم. ئەنجام: لاوازبوونی پێگەی هەرێم
●پەرلەمان و حکوومەت لەبری ئەوەی بەپێی یاسا بەڕێوە بچن، پەک دەکەون تا ئەو کاتەی کەسی یەکەمی هەردوو حزب لەسەر مێزێک ڕێک دەکەون. ئەنجام: پاشەکشەی دامەزراوەکان
کۆبەند: دەکرێت بگوترێت عینادیبوونی کەسی و سیاسی بووەتە یەکێک لە ڕەگەزە دیارەکانی کارەکتەری بڕیاربەدەستانی یەکەمی پارتی و یەکێتی. تا ئەو کاتەشی فەرهەنگی «یان هەمووی یان هیچ» شوێنی فەرهەنگی «ڕێککەوتنی هاوبەش و بەرژەوەندیی نیشتمانی» نەگرێتەوە، ئەم عینادییە وەک کۆسپێکی گەورە لەسەر ڕێگەی سەقامگیریی هەرێم دەمێنێتەوە.
شکاندنی ئەم بازنە داخراوەی عینادی و قەیرانی سیاسی لە هەرێمی کوردستاندا کارێکی ئاسان نییە، چونکە ڕەگ و ڕیشەی لە قووڵایی سیستەمی سیاسی و ئابووریی هەرێمدا داكوتاوە. بەڵام مێژووی سیاسەت و ئەزموونی وڵاتان پێشانمان  دەدات کە بازنەی لەم جۆرە تەنها بە یەک فاکتەر ناشکێت، بەڵکو پێویستی بە تێکەڵەیەک لە گوشاری ناوخۆیی، گۆڕانی هاوکێشەی دەرەکی، و ناچاریی ئابووری هەیە.
ئەو ڕێگەچارە و فاکتەرانەی کە دەکرێت ئەم دۆخە تێکشکێنن یان ناچاری گۆڕانکاری بکەن، ئەتوانریت بەم ڕێگایانەی خوارەوە هەندێ گۆڕان کاری لەعینادی سیاسی پارتی و یەکێتی بکرێت :
١. گوشاری قورسی ئابووری و دارایی ( دەرەکی)
زۆر جار سیاسەتمەداران کاتێک لەسەر عینادی بەردەوام دەبن کە پارە و داهات و هێزیان  لەبەردەستدا بێت بۆ بەڕێوەبردنی سیستەمەکە و کڕینی ئارامی.
●گوشارەکان :
●: تەنگەژەی دارایی توند، بڕینی بەردەوامی بودجە و مووچە لەلایەن بەغداوە، یان نەمان و کەمبوونەوەی سەرچاوەکانی داهاتی ناوخۆ کە حزبەکان پێی دەژین,(هەرچەندە بەغداد لەگەڵ چارەسەری قەیرانەکان نییه و ئیش لەسەر ناکۆکییەکان دەکات).
●چۆنیەتی شکاندنی عینادیە سیاسیە نەرییەکان : کاتێک داهات دەگاتە سفر و حزبەکان ناتوانن مووچە بدەن یان خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان دابین بکەن، مەترسیی ڕووخانی تەواوەتی دەسەڵات (هەریم بەپارتی و یەکیتی )وەدروست دەبێت. ئەمە ناچاریان دەکات کە عینادی بشکێنن و بگەڕێنەوە سەر مێزی ڕێککەوتن بۆ ڕزگارکردنی کورسی و پێگەیان.
٢. بەهێزبوونی بەدیلێکی سیاسی و گوشاری جەماوەریی ڕاستەقینە
لە کاتی بوونی دوو دەسەڵاتی یەکترتەواوکەر یان ڕکابەری دابەشبوو، تەنها جەماوەر دەتوانێت هاوکێشەکە بگۆڕێت ئەگەر خاوەنی هێز بێت.
●فاکتەرەکە یا هۆکارەکان: دروستبوونی هۆشیاریی جەماوەری و بەدیلێکی سیاسی (ئۆپۆزسیۆنێکی کاریگەر، کۆمەڵگەی مەدی، یان ناڕەزایی بەرفراوان) کە کورسیی دەسەڵاتداران بێنیتە لەرزە و لەڕوخانی نزیکی بکاتەوە .
●ترسی لەدەستانی دەنگدەران: کاتێک دەسەڵاتداران هەست بکەن کە عینادی و ناکۆکییەکانیان ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی لەدەستدانی تەواوی دەنگدەران و ڕووخانیان و دەرنەچونەوەیان لە هەڵبژاردندا، ناچار دەبن سازش بکەن و هەنگاو بۆ چاکسازی بنێن بۆ ئەوەی مانەوەی خۆیان مسۆگەر بکەن.
٣ فشاری نێودەوڵەتی هاوپەیمانان ( ئەمریکا و ئەوروپا و عێراق وڵاتانی ئەقلیم).
هەرێمی کوردستان لە رووی جیوپۆلەتیکییەوە پەیوەستە بە هاوپەیمانە نێودەوڵەتییەکان و بەغداوە:.
●: پەیام و هەڵوێستی ڕوون و توندی وڵاتانی هاوپەیمان (وەک ئەمریکا و وڵاتانی ئەورووپا) کە پاڵپشتیی هەرێم دەکەن، بەڵام مەرجیان هەیە بۆ چاکسازی و یەکخستنی هێزەچەکدارەکانیان.
●کاتێک هاوپەیمانان بە شێوازێکی یەکلاکەرەوە بە هەردوولا بڵێن: "ئەگەر یەکنەگرن و کێشەکانتان چارەسەر نەکەن، پشتیوانییەکانتان لێ هەڵدەگرین"؛ یان کاتێک بەغداد بە گوشاری دەستووری و دارایی ناچاریان بکات(کە ئەمە مەحاڵە)، سەرکردەکان ناچار دەبن عینادییەکەیان فڕێ بدەنە لاوە و مل بۆ مەرجەکان شۆڕ بکەن.
٤. یەکخستنی دامەزراوە هەستیارەکان (هێزی پێشمەرگە و دارایی)
 بە پشتیوانیی دەرەکی چارەسەری بنەڕەتی لە کەمکردنەوەی مەترسییەکانی عینادیدا ئەوەیە کە هێز لەدەست حزب دەربهێنرێت و بدرێتە دەست دەوڵەت.:
●پرۆسەی چاکسازی و یەکخستنی هێزەکانی پێشمەرگە لەژێر چەتری وەزارەتی پێشمەرگەدا، لەگەڵ شەفافییەتی تەواو لە داهاتی نەوت و ناوخۆدا.
●چۆنیەتی شکاندن: ئەگەر ئەم پرۆسەیە لەلایەن هاوپەیمانانەوە (بەتایبەت لە ڕێگەی هاوکاریی سەربازی و مەرجدانانەوە) بسەپێنرێت، ئەوا ئەو "هاوسەنگیی ترسە" دەڕووخێت کە لەسەر بنەمای هێزی حزبی دروست بووە، و ئەمەش ڕێگە نادات کە سەرکردەکان بە ئارەزوی خۆیان عینادی بکەن.
٥. گۆڕانی نەوەیی لە سەرکردایەتیی سیاسی
زۆر جار کێشەی عینادی پەیوەندی بەو مێژوو و کەلتوورە شۆڕشگێڕییەوە هەیە کە نەوەی یەکەمی سەرکردەکان پێیدا تێپەڕیوون.
●هاتنەپێشەوەی نەوەی نوێ و گەنجتر لە سەرکردایەتیی هەردوولادا کە خاوەنی فەرهەنگێکی پراگماتی، مۆدێرن و دیپلۆماسی ترن (کە زیاتر زمانی بەرژەوەندی و بازرگانی و بەڕێوەبردن دەزانن نەک زمانی شاخ و ململانێی سەربازی).
●چۆنیەتی شکاندن: کاتێک جڵەوی بڕیار بە تەواوی بدرێتە دەست کادری تەکنۆقرات و نەوەی نوێ، ڕەنگە جۆری بڕیارەکان لە «عینادیی شۆڕشگێڕی»ەوە بگۆڕێت بۆ «ڕێککەوتنی پراگماتی و کارگێڕی».
کۆبەند: تا ئەو کاتەی ژینگەی سیاسی و ئابووریی هەرێم بەو شێوازەی ئێستا بمێنێتەوە، عینادی دەبێتە ئامرازێکی بەردەوامیی.
 کەواتە فاکتەری دەرەکی (تەنگەژەی ئابووری، فشاری نێودەوڵەتی، یان ڕێوشوێنەکانی بەغداد) زۆر جار لە مێژوودا خێرا‌ترین کلیلی شکاندنی ئەم بازنە داخراوە بوون پێش ئەوەی گۆڕانی ناوخۆیی ڕوو بدات.
بێگومان باجی ئەو مل هوڕیەش تەنها میللەت ئەی دات .                                     
                                         شوان عەبدوڵا
                                    ٨/١١/٢٠٢٦