وتار

ئەحمەد محەمەد سەعید

کۆرۆناو بێکاری و ڕێکخراوی کار

18/04/2020



  ڕێکخراوی کاری نێودەوڵەتی ( International Labour Organization ) ساڵی ١٩١٩ دامەزراوە ، بنکەی سەرەکی لەجنێفی سویسرایە ، فاکتەری دامەزراندنەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو دەرئەنجام و لێکەوتە ئابوری و کۆمەڵایەتی و سیاسی وجەنگی یەکەمی جیهان ، فەلسەفەی دامەزراندنی ڕێکخراوی کاری نێو دەوڵەتی ( I L O)  بەدیهێنانی ئاشتیەکی دادپەروەرانەیە کەتەواوی هاوڵاتیان و بەتایبەتی چینی کرێکار لێی بەهرەمەندبن ، دیارە دادپەروەری نایەتەدی تەنها بە دادپەروەری کۆمەڵایەتی نەبێت .
دەوڵەتی ئێراق لەساڵی ( ١٩٢٥ ) وە پەیوەندی لەگەڵ دروستکردوە ، لەساڵی ( ١٩٣٢ ) بووەبەئەندام لە ڕێکخراوی کاری نێودەوڵەتی ، دەوڵەتی ئێراق تائێستا ( ٦٧ )  ڕێکەوتننامە نیودەوڵەتیەکانی ( I L O ) ی واژۆکردوە ، بەمەش یەکێکە لەو وڵاتانەی کەزۆرترین ڕێکەوتنی واژۆکردبێت و پابەندی تەواوی بەیاسا نێودەوڵەتیەکان دەربڕیوە بەمەبەستی پاراستنی مافی کرێکارو دابینکردنی ژیانێکی شایستە بۆیان ، پابەندبوون بەمادەو بڕگەیاساییە نێودەوڵەتیەکان بەدیهێنانی ئاشتی کۆمەڵایەتی و دادپەروەرانەیە لەنێوان تاکەکانی کۆمەڵگاو بەئامانج گەیاندنی خواستەکانی کرێکارانە لەچوار چێوەی ڕێکەوتنامە نێو دەوڵەتیەکان .
کرۆنا گەورەترین زیانی ئابووری و لێکەوتەی داڕمانی دارایی جیهانی لێکەوتەوە ، لەنێویشیاندا ئێراق وڵاتی پشت بەستوو بەبەرهەمی نەوت و ووزە ، کرۆنا ئەم ڤایرۆسە بچوکە چارەنوسی دەوڵەتانی ئابوری زەبەلاحی  وەک ئامریکاو وڵاتی چین و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوای خستۆتە بەر ڕەوشێکی نادیار و مەترسیەکی حەتمیەوە ، کەدەربازبوون لەم پەتا مرۆیی و ئابووریە بووەتە کارێکی حەتمی .
کرۆنا سەرجەم جومگەکانی ژیانی پەکخستووە ، کەرتەکانی گواستنەوەی ئاسمانی و زەمینی وەستاندوەو سەدان ملیار دۆلاری زەرەر پێگەیاندوون ، کارگە پیشەسازیە گەورەکانی لەکار خستووە ، ئابوری وڵاتانی بەرهەمهێنی بەجۆرێک راگرتووە هەرگیز چاوەڕوانی  جۆرێک لەو دۆخەسەختە نەبوون ، بەسەدان ملێۆن کرێکاری لەکارەکانیان وەستاند و لەچوارچێوەی ماڵ و بیکاریدا کەرەنتینەکرد .
مەترسی پەتای جیهانی کرۆنا ئەوەندە کاریگەربوو ڕێکخراوی کاری نێودەوڵەتی  ( I L O )  ی هێنایە دەنگ .
ڕێکەوتی ( ٧ / ٤ ) لەبەیان نامەیەکدا ئاماری کرێکاری بێکاربووی ڤایرۆسی کرۆنای  ڕایگەیاند کە زیاتر لە ( ١٩٥ ) ملێۆن کرێکار بەژن و پیاوەوە لەجیهاندا بێکار کرد ، راشیگەیاند ئەگەر ئەم دۆخە نەخوازراوە بەم جۆرەی ئێستا درێژە بکێشێت و چارەسەرێکی تەندروستی خێرای بۆ نەدۆزرێتەوە لە کۆتایی مانگی چوار ڕێژەی بێکاری بەرز دەبێتەوە بۆ ( ٢٢٠ ) ملێۆن کرێکار کەئەمەش مەترسیدارترین کارەساتی مرۆی و گەورەترین کێشەی کۆمەڵایەتی و گەورەتریین بێکاری جیهانی و نەمانی ئاشتی و دادپەروەری لێدەکەوێتەوە .
ئەگەر حکومەتی ئێراق و هەرێمی کوردستان بەمجۆرە چاوەڕوانی قەدەر بکەن و بەبەرچاویانەوە کرێکار بێکار ببێت و گارگەو دامەزراوەکان دەرگاکانیان نەکرێنەوە کێشەکەڵەکەبووەکان زیاتردەبن ، ئەگەر حکومەتی هەرێمی کوردستان سەرجاوەی دارایی زیاد نەکات ، ئەگەر چاکسازی لە بواری سەرچاوەی ووزەو کانزاو سەرجەم خاڵە سنوریەکانی نەکات ، ئەگەر گەندەڵی بەری پێنەگیرێت و چەند کەسێکی کەم لەم هەرێمە بچوکەی ئێمەدا بەهرەمەندبن لەخێرو بێری و زۆرینەی دانیشتوانەکەی بەتایبەت چینی کرێکارو توێژەکانیتری کۆمەڵگا بێبەشبکرێن  ، ئاشتی کۆمەڵایەتی بەم جۆرە حکومڕانیە نایەتە دی و لێکەوتەی خراپ بەدوای خۆیدا دەهێنێت ، کۆمەڵگا لەبەریەک هەڵدەوەشێنێت ، زەرەر مەندترین چینیش کرێکار دەبێت ئەوانەی داهاتی ڕۆژانەیان تەنها کرێکاریە.


ئەحمەد محەمەد سەعید 
ئەندامی مەکتەبی تەنفیزی یەکێتی سەندیکاکانی کرێکارانی کوردستان

وتاری زیاتر

سەندیکای کرێکاران بۆچی؟

ئەحمەد محەمەد سەعید

کرێکارو خاوەنکار لەقانونەکانی ناپلیۆندا

ئەحمەد محەمەد سەعید

کرێکارو دادگای کار

ئەحمەد محەمەد سەعید

کرێکارو دادگای کار

ئەحمەد محەمەد سەعید

١ی ئایار جەژن یان شیوەنی کرێکار؟

ئەحمەد محەمەد سەعید

١ی ئایار، جەژن یان شیوەنی کرێکاران؟

ئەحمەد محەمەد سەعید

بەرهەم كەڵهوڕی

كلتوری دژه‌ ( ڕۆشنبیری ڕه‌خنه‌گر )

د. سیروان حەسەن

داھات و مووچە لە نێوان ھەرێم و بەغدا .....

نسار مستەفا

25ی نۆڤەمبەرو بریاری1325

دێرین عزەدین

٢٥ی نۆڤەمبەر

ئاری عەلی غەریب

ئومێدی گۆڕانکاریی هەیە؟

رزگار حاجی حەمید

كودەتاكەی عەبدولكەریم قاسم

دێرین عزەدین

‏گەلێک ژن بکوژێت، گەل نییە ‏ژن کوشتن، ژین کوشتنە

سەید عەتا

ئەوەندە ئازاری مەدەن سبەینێ زیاتر بیری دەکەن

مامۆستا بورهان

بەداخەوە بۆنی دوکەڵ دێت

رزگار حاجی حەمید

كودەتاكەی ڕەشید عالی گەیلانی

نسار شیخ مستەفا

موچە ، هێزی بێ‌ هێزەكان

بەرهەم كەڵهوڕی

فەلسەفەی دەوڵەتداریی

د.سیروان حەسەن

یاسای قەرزكردن سەرەتای داڕوخان‌و دابەشبونی عیراق..

دێرین عزەدین

‫ئەوەی لەپەرلەمانی عێراق‬⁩ ڕوی دا

فەهمی بورهان

ئەوان ڕێزی ڕیشی سپیمان ناگرن!

م. بورهان

ئایا رێڕەوی ھەموو رووداوەکان بەرەو یەک جۆگەلەیە؟

سامان سنجاوی

شەوی پیلانی بەغداو خەوی حکومەتی هەرێم

داهۆ سالم

فایلی كورد، لە ترەمپەوە بۆ بایدن

رزگار حاجی حەمید

كودەتاكەی بەكر سدقی

د.سیروان حەسەن

مەترسیەکانی ڤاکسینی کۆرۆنا لە سەر ئایندەی مرۆڤایەتی ...

مامۆستا بورهان

دۆڕانی ترەمپ و لێکەوتەکانی