وتار

ئەحمەد محەمەد سەعید

کۆرۆناو بێکاری و ڕێکخراوی کار

18/04/2020



  ڕێکخراوی کاری نێودەوڵەتی ( International Labour Organization ) ساڵی ١٩١٩ دامەزراوە ، بنکەی سەرەکی لەجنێفی سویسرایە ، فاکتەری دامەزراندنەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو دەرئەنجام و لێکەوتە ئابوری و کۆمەڵایەتی و سیاسی وجەنگی یەکەمی جیهان ، فەلسەفەی دامەزراندنی ڕێکخراوی کاری نێو دەوڵەتی ( I L O)  بەدیهێنانی ئاشتیەکی دادپەروەرانەیە کەتەواوی هاوڵاتیان و بەتایبەتی چینی کرێکار لێی بەهرەمەندبن ، دیارە دادپەروەری نایەتەدی تەنها بە دادپەروەری کۆمەڵایەتی نەبێت .
دەوڵەتی ئێراق لەساڵی ( ١٩٢٥ ) وە پەیوەندی لەگەڵ دروستکردوە ، لەساڵی ( ١٩٣٢ ) بووەبەئەندام لە ڕێکخراوی کاری نێودەوڵەتی ، دەوڵەتی ئێراق تائێستا ( ٦٧ )  ڕێکەوتننامە نیودەوڵەتیەکانی ( I L O ) ی واژۆکردوە ، بەمەش یەکێکە لەو وڵاتانەی کەزۆرترین ڕێکەوتنی واژۆکردبێت و پابەندی تەواوی بەیاسا نێودەوڵەتیەکان دەربڕیوە بەمەبەستی پاراستنی مافی کرێکارو دابینکردنی ژیانێکی شایستە بۆیان ، پابەندبوون بەمادەو بڕگەیاساییە نێودەوڵەتیەکان بەدیهێنانی ئاشتی کۆمەڵایەتی و دادپەروەرانەیە لەنێوان تاکەکانی کۆمەڵگاو بەئامانج گەیاندنی خواستەکانی کرێکارانە لەچوار چێوەی ڕێکەوتنامە نێو دەوڵەتیەکان .
کرۆنا گەورەترین زیانی ئابووری و لێکەوتەی داڕمانی دارایی جیهانی لێکەوتەوە ، لەنێویشیاندا ئێراق وڵاتی پشت بەستوو بەبەرهەمی نەوت و ووزە ، کرۆنا ئەم ڤایرۆسە بچوکە چارەنوسی دەوڵەتانی ئابوری زەبەلاحی  وەک ئامریکاو وڵاتی چین و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوای خستۆتە بەر ڕەوشێکی نادیار و مەترسیەکی حەتمیەوە ، کەدەربازبوون لەم پەتا مرۆیی و ئابووریە بووەتە کارێکی حەتمی .
کرۆنا سەرجەم جومگەکانی ژیانی پەکخستووە ، کەرتەکانی گواستنەوەی ئاسمانی و زەمینی وەستاندوەو سەدان ملیار دۆلاری زەرەر پێگەیاندوون ، کارگە پیشەسازیە گەورەکانی لەکار خستووە ، ئابوری وڵاتانی بەرهەمهێنی بەجۆرێک راگرتووە هەرگیز چاوەڕوانی  جۆرێک لەو دۆخەسەختە نەبوون ، بەسەدان ملێۆن کرێکاری لەکارەکانیان وەستاند و لەچوارچێوەی ماڵ و بیکاریدا کەرەنتینەکرد .
مەترسی پەتای جیهانی کرۆنا ئەوەندە کاریگەربوو ڕێکخراوی کاری نێودەوڵەتی  ( I L O )  ی هێنایە دەنگ .
ڕێکەوتی ( ٧ / ٤ ) لەبەیان نامەیەکدا ئاماری کرێکاری بێکاربووی ڤایرۆسی کرۆنای  ڕایگەیاند کە زیاتر لە ( ١٩٥ ) ملێۆن کرێکار بەژن و پیاوەوە لەجیهاندا بێکار کرد ، راشیگەیاند ئەگەر ئەم دۆخە نەخوازراوە بەم جۆرەی ئێستا درێژە بکێشێت و چارەسەرێکی تەندروستی خێرای بۆ نەدۆزرێتەوە لە کۆتایی مانگی چوار ڕێژەی بێکاری بەرز دەبێتەوە بۆ ( ٢٢٠ ) ملێۆن کرێکار کەئەمەش مەترسیدارترین کارەساتی مرۆی و گەورەترین کێشەی کۆمەڵایەتی و گەورەتریین بێکاری جیهانی و نەمانی ئاشتی و دادپەروەری لێدەکەوێتەوە .
ئەگەر حکومەتی ئێراق و هەرێمی کوردستان بەمجۆرە چاوەڕوانی قەدەر بکەن و بەبەرچاویانەوە کرێکار بێکار ببێت و گارگەو دامەزراوەکان دەرگاکانیان نەکرێنەوە کێشەکەڵەکەبووەکان زیاتردەبن ، ئەگەر حکومەتی هەرێمی کوردستان سەرجاوەی دارایی زیاد نەکات ، ئەگەر چاکسازی لە بواری سەرچاوەی ووزەو کانزاو سەرجەم خاڵە سنوریەکانی نەکات ، ئەگەر گەندەڵی بەری پێنەگیرێت و چەند کەسێکی کەم لەم هەرێمە بچوکەی ئێمەدا بەهرەمەندبن لەخێرو بێری و زۆرینەی دانیشتوانەکەی بەتایبەت چینی کرێکارو توێژەکانیتری کۆمەڵگا بێبەشبکرێن  ، ئاشتی کۆمەڵایەتی بەم جۆرە حکومڕانیە نایەتە دی و لێکەوتەی خراپ بەدوای خۆیدا دەهێنێت ، کۆمەڵگا لەبەریەک هەڵدەوەشێنێت ، زەرەر مەندترین چینیش کرێکار دەبێت ئەوانەی داهاتی ڕۆژانەیان تەنها کرێکاریە.


ئەحمەد محەمەد سەعید 
ئەندامی مەکتەبی تەنفیزی یەکێتی سەندیکاکانی کرێکارانی کوردستان

وتاری زیاتر

١ی ئایار، جەژن یان شیوەنی کرێکاران؟

ئەحمەد محەمەد سەعید

١ی ئایار جەژن یان شیوەنی کرێکاران؟

ئەحمەد محەمەد سەعید

١ ی ئایار، جەژن یان شیوەنی کرێکار؟

ئەحمەد محەمەد سەعید

ڕێکخستنی کاری کرێکاری بیانی

ئەحمەد محەمەد سەعید

کۆرۆنا و یاسای کار

ئەحمەد محەمەد سەعید

کۆرۆنا و کار و کرێکار

ئەحمەد محەمەد سەعید

ئازاد عوسمان

به‌ بنبه‌ست گه‌یشتن..

عومەر عەلی

جۆرج فلۆید و ئاماده‌گی به‌رده‌وامی راسیزم له‌دونیای تازه‌دا

نسار شیخ مستەفا

باهۆزی یەكێتی

فەهمی بورهان

یەکێتی و نوێبوونەوە، لەدوێنێی دروشمەوە بۆ ئەمڕۆی کردار

چێنەر شەرعی

جیاوازی نامەرکەزی و دوو ئیدارەیی

ماجد خەلیل

لەپەراوێزی پینەوپەڕۆی خوێندنی ئەمساڵدا

فەهمی بورهان

یەک پارتی و دوو ڕوئیای جیاواز!

نسار شیخ مستەفا

یەكێتی دەبێت چی بكات ؟

چێنەر شەرعی

گەمەی زلهێزەکان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست

محەمەد فاتیح

سه‌ركوتكردن له‌ سایه‌ی ئازادی و دیموكراسیدا

ئەحمەد محەمەد سەعید

١ی ئایار، جەژن یان شیوەنی کرێکاران؟

ماجد خەلیل

چۆن دەوڵەمەندبین!؟

نسار شیخ مستەفا

عێراق لە خۆپێشاندانەوە بۆ خۆبنیادنانەوە

ماجد خەلیل

ژن لە خەیاڵدانی دوو جۆر پیاودا!

د. کۆیار شێرکۆ

میدیا‌و مێشك (٢)

نەشوان ئەحمەد سەعید

حكومەتی سپارتا و حكومرانی لەهەرێمی كوردستان

ئەحمەد محەمەد سەعید

١ی ئایار جەژن یان شیوەنی کرێکاران؟

سەروەت تۆفیق

باشی و خراپیەكانی مەركەزیەت و لامەركەزیەتی ئیداری

د. کۆیار شێرکۆ

میدیا و مێشك (1)

نسار شیخ مستەفا

بۆچی لامەركەزیەت؟

د. کۆیار شێرکۆ

ئینزۆمنیا چییه‌؟