وتار

فەریق حەبیب

ئایا جه‌نگ له‌نێوان ئه‌مریكا‌و ئێراندا رووده‌دات؟

11/05/2019



له‌چه‌ند رۆژی‌ رابردوودا، به‌تایبه‌ت له‌گه‌ڵ هاتنی‌ مانگی‌ ئایاردا، جه‌نگی‌ سایكۆلۆژی‌‌و لێدوانه‌ ئاگرینه‌كانی‌ نێوان ئه‌مریكا‌و ئێران زیاتر په‌ره‌ی‌ سه‌ند، كه‌ ده‌رخه‌ری‌ هه‌ڵكشانی‌ ململانێكانی‌ نێوان ئه‌و دوو وڵاته‌‌و گه‌یشتنیانه‌ به‌ئاستێكی‌ مه‌ترسیدار.
كاتێك دۆناڵد تره‌مپ فه‌رمانی‌ تووندكردنی‌ سزاكانی‌ سه‌ر ئێرانی‌ كرد‌و كه‌رته‌كانی‌ ئاسن‌و پۆڵا‌و مس‌و ئه‌له‌مه‌نیومی‌ كرده‌ئامانج كه‌ 10%ی‌ كۆی‌ هه‌نارده‌كانی‌ ئێران پێكده‌هێنێت، ئیتر هه‌ڕه‌شه‌‌و شه‌ڕه‌قسه‌كانی‌ نێوان به‌پرسانی‌ باڵای‌ هه‌ردوو وڵات چووه‌ قۆناغێكی‌ تره‌وه‌، تره‌مپ رایگه‌یاند رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی‌ سه‌ربازی‌ له‌گه‌ڵ ئێران به‌دوورنازانرێت، پۆمپیۆ هه‌ڕه‌شه‌ی‌ ئه‌وه‌ی‌ كرد كه‌ به‌تووندی‌ وه‌ڵامی‌ هه‌ر هێرشێكی‌ ئێران ده‌ده‌نه‌وه‌، جۆن بۆڵتن‌و سه‌رۆك ئه‌ركانی‌ سوپای‌ ئه‌مریكاش قسه‌ی‌ خۆیان كرد، له‌به‌رانبه‌ریشدا حه‌سه‌ن رۆحانی‌ وڵاتانی‌ ئه‌وروپای‌ ئاگاداركرده‌وه‌ كه‌ پابه‌ندبوون به‌به‌شێك له‌ پابه‌ندبوونه‌كانیان به‌به‌نده‌كانی‌ رێككه‌وتننامه‌ی‌ ئه‌تۆمی‌ هه‌ڵده‌په‌سێرن، سه‌ركرده‌كانی‌ سوپای‌ پاسداران هه‌ڕه‌شه‌ی‌ داخستنی‌ گه‌رووی‌ هورمز-یان كرد كه‌ یه‌ك له‌سه‌ر پێنجی‌ په‌تڕۆڵی‌ جیهانی‌ پێداتێپه‌ڕده‌بێت.
هه‌ڕه‌شه‌كان هه‌ر له‌ئاستی‌ قسه‌‌و لێدواندا قه‌تیس نه‌مان، به‌ڵكو گۆڕان به‌كردار، ئه‌مریكا كه‌شتی‌ فڕۆكه‌هه‌ڵگری‌ ئه‌براهام لینكۆڵن-ی‌ گه‌یانده‌ ناوچه‌كه‌‌و ئه‌گه‌ری‌ هه‌یه‌ بێته‌نێو گه‌رووی‌ هورمزه‌وه‌، فڕۆكه‌یه‌كی‌ زه‌به‌لاح‌و پێشكه‌وتووی‌ گه‌یاندووته‌ ناوچه‌كه‌ كه‌ ته‌واوی‌ سیستمه‌كانی‌ مووشه‌كی‌‌و ئامێره‌ ئه‌لیكترۆنییه‌كانی‌ هێزی‌ به‌رانبه‌ر راده‌گرێت.
فڕۆكه‌هه‌ڵگری‌ یو ئێس ئێس ئه‌براهه‌م لینكۆڵن كه‌ هه‌ڵگری‌ 85-90 فڕۆكه‌یه‌ جگه‌ له‌جۆره‌ها مووشه‌ك‌و چه‌ك‌و ته‌قه‌مه‌نی‌ تر،  مێژوویه‌كی‌ دوورودرێژی‌ هه‌یه‌ له‌جه‌نگ‌و ململانێكانی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاستدا. له‌ پرۆسه‌ی‌ ئازادی‌ عیراق له‌ 2003و ئۆپه‌راسیۆنی‌ گه‌رده‌لوولی‌ بیابان له‌ 1991 به‌شداری‌ كردووه‌، هه‌روه‌ك به‌شداری‌ له‌جه‌نگی‌ ئه‌فغانستان له‌ 2001‌و بۆردوومانكردنی‌ سوداندا كردووه‌ جگه‌ له‌سه‌ركردایه‌تیكردنی‌ ئه‌و هێزانه‌ی‌ به‌شدارییان كرد له‌جه‌نگی‌ دژ به‌ سۆماڵ له‌سه‌ره‌تای‌ نه‌وه‌ده‌كانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوودا. كه‌واته‌ ئه‌و فڕۆكه‌هه‌ڵگره‌ زه‌به‌لاحه‌ی‌ ئه‌مریكا به‌شداری‌ له‌زۆربه‌ی‌ جه‌نگ‌و ململانێكانی‌ وڵاتانی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاستدا كردووه‌، ته‌نها ئێران نه‌بێت. هه‌ر بۆیه‌ش هه‌ندێك له‌چاودێرانی‌ سیاسی‌‌و پسپۆڕانی‌ بواری‌ سه‌ربازی‌ باوه‌ڕیان وایه‌ ته‌نها له‌حاڵه‌تی‌ نزیكبوونه‌وه‌ی‌ روودانی‌ جه‌نگدا ئه‌مریكا فڕۆكه‌هه‌ڵگری‌ ئه‌براهه‌م لینكۆڵن ده‌جوڵێنێت‌و ئه‌گه‌ری‌ هه‌یه‌ ئه‌مجاره‌ لووله‌ی‌ تۆپه‌كانی‌‌و ئاراسته‌ی‌ مووشه‌كه‌كانی‌‌و هه‌ڵفڕینی‌ فڕۆكه‌كانی‌ رووه‌و ئێران بێت.
سه‌رباری‌ هه‌موو ئه‌و پێشهات‌و پێشبینییه‌ مه‌ترسیدارانه‌، بێجگه‌ له‌ئه‌گه‌ری‌ به‌رپابوونی‌ پێكدادان‌و بۆردوومانی‌ سنووردار، روودانی‌ جه‌نگێكی‌ گه‌وره‌ی‌ هاوشێوه‌ی‌ جه‌نگی‌ عیراق‌و ئه‌فغانستان، به‌دوور ده‌زانم، دوور نه‌ك مه‌حاڵ، چونكه‌ هه‌ر یه‌ك له‌ ئه‌مریكا‌و ئێرانیش ده‌زانن روودانی‌ ئۆپه‌راسیۆنێكی‌ له‌و چه‌شنه‌ چ كاره‌سات‌و ماڵوێرانییه‌ك بۆ ناوچه‌كه‌‌و ئابووری‌ جیهان‌و ته‌نانه‌ت بۆسه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ هه‌ردوو وڵاتیش درووست ده‌كات.
ساڵی‌ پار كرژیی‌‌و ئاڵۆزییه‌كانی‌ نێوان ئه‌مریكا‌و كۆریای‌ باكووریش گه‌یشتنه‌ ئاستێكی‌ ئه‌وه‌نده‌ مه‌ترسیدار كه‌ هه‌ندێك پێشبینی‌ روودانی‌ جه‌نگێكی‌ ئه‌تۆمییان ده‌كرد، به‌ڵام دوای‌ گووشاره‌ توونده‌كانی‌ ئه‌مریكا، كۆریای‌ باكوور سازشی‌ له‌سه‌ر زۆر له‌ مه‌سه‌له‌كان كرد‌و رێگای‌ گفتوگۆی‌ گرته‌به‌ر، كه‌ تائێستاش به‌رده‌وامه‌‌و هێشتا نه‌گه‌یشتووه‌ته‌ ئاكام، به‌ڵام تارمایی‌ جه‌نگ نه‌ما.
ساڵێك له‌مه‌وبه‌ر، سه‌رۆك تره‌مپ راشكاوانه‌ ده‌رهه‌ق به‌ئێران وتی‌: ئابڵوقه‌یان ده‌خه‌نه‌سه‌ر گووشاری‌ تووندیان لێده‌كه‌ین، تا ئه‌و كاته‌ی‌ له‌كۆتاییدا سازش ده‌كه‌ن‌و خۆیان داوای‌ گفتوگۆمان لێده‌كه‌ن، دوێنێ 9ی‌ ئایار، هه‌مان شتی‌ دووپاتكرده‌وه‌‌و وتی‌ به‌كارهێنانی‌ هێزی‌ سه‌ربازی‌ به‌دوور نازانرێت، با ئێرانییه‌كانی‌ په‌یوه‌ندییم پێوه‌بكه‌ن‌و رێككه‌وتننامه‌یه‌كی‌ ئه‌تۆمی‌ نوێ‌ واژۆبكه‌ین.
یه‌كێك له‌ حیكمه‌ته‌كانی‌ بوونی‌ هێزی‌ سه‌ربازی‌ زه‌به‌لاح‌و كاریگه‌ر بۆ هه‌ر وڵاتێك به‌كارهێنانێتی‌ بۆ هه‌ڕه‌شه‌پێكردن‌و سه‌ره‌نجام ملكه‌چپێكردنی‌ لایه‌نی‌ به‌رانبه‌ر‌و ناچاركردنی‌ به‌ڕازی‌ بوون بۆ داواكارییه‌كانی‌، واته‌ مه‌رج نییه‌ هه‌میشه‌ بۆ هه‌ڵگیرساندنی‌ جه‌نگ به‌كاربهێنرێت.
تره‌مپ له‌ ساڵی‌ پاره‌وه‌ سزا ده‌خاته‌سه‌ر تاران‌و چاودێریی‌ به‌رپرسانی‌ ئێران‌و ره‌وشی‌ ناوخۆی‌ ئه‌و وڵاته‌ ده‌كات، بۆئه‌وه‌ی‌ بزانێت ئاخۆ نزیكبوونه‌ته‌وه‌ له‌وه‌ی‌ سازشی‌ بۆبكه‌ن، په‌یتا په‌یتا گووشاره‌كان زیاده‌كات، سزای‌ حیزبوڵا‌و حه‌ماس‌و هاوپه‌یمانه‌كانی‌ تری‌ ئێران ده‌دات، ئێستاش هه‌ر چاوه‌ڕوانه‌، ئه‌گه‌ربێتوو یه‌ك ئاماژه‌ی‌ راسته‌قینه‌ی‌ له‌ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ ئێرانه‌وه‌ پێبگات بۆ سازش‌و وتووێژ یه‌كسه‌ر ده‌یقۆزیته‌وه‌‌و ده‌ستبه‌رداری‌ سزا‌و جموجۆڵه‌ سه‌ربازییه‌كان ده‌بێت‌و ئامانجه‌كانی‌ به‌گفتوگۆ به‌ده‌ستده‌هێنێت، ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر بێتو لێپرسراوانی‌ ئێران هه‌ڵه‌ی‌ ستراتیژی‌ نه‌نوێنن‌و لێكدانه‌وه‌ی‌ ناڕاست بۆ بابه‌ته‌كه‌ نه‌كه‌ن، ئه‌و كاتیش پێشبینی‌ چاودێرانی‌ سیاسی‌‌و سه‌ربازی‌ دێته‌دی‌.

وتاری زیاتر

ترەمپ بریاری جەنگ لەدژی ئێران دەدات؟

فەریق حەبیب

گەنجانی عیراق بۆ خۆیان دەكوژن؟

فەریق حەبیب

"دشداشە" لەبەرەكانی كەركوك

فەریق حەبیب

شۆڕشگێڕەكان لە سیمبولی مرۆڤایەتیەوە بۆ هێمای ستەمكاری

فەریق حەبیب

كه‌وتنی‌ بوته‌فلیقه‌‌و به‌شیر، چی بە دەسەڵاتدارانی دیکە دەڵێت؟

فەریق حەبیب

کەمال محەمەد

تاكەی یەكێتی پەنجەكانی خۆی ئەشكێنێت؟

سەرتیپ جەوهەر

گرفت بۆ رێککەوتنەکەی پارتی و یەکێتی دروستبووە

رەمەزان شێخانی

دوای سكانداڵەكەی مەلا هەڵۆ

مەلا بەختیار

پەسەندی جینۆسایدی ئێزیدی‌و ئەركە بنچینەییەكان!

ماجد خەلیل

پێڵاوێکی رەقەم (سی) بوو!

کەمال محەمەد

٣ی ئاب ساڵڕۆژی جینۆسایدی ئێزدییەكان

ئومێد دەرەویانی

مەلا بەختیار و پاكێتیی گۆڕەكەی كاك ئارام‌

رامان عوسمان

تۆ ئەی چەكداری فاشلترین دەوڵەتی دنیا

کەمال محەمەد

حەقیقەتی چاكسازی

ئالان مەرگەیی

دوای دەیەیەک.. (گۆڕان)، لە کوێوە بۆ کوێ؟

رەمەزان شێخانی

تا كەی پارێزگاری كەركوك دانانێن؟

سامی هادی

پرۆژەكەی مەلا بەختیار، لەودیو بینینە باوەكانەوە

لوقمان بەرزنجی

خوێندنەوەیەکی خێرا بۆ پڕۆژەو قسەکانی مەلا بەختیار

سالار تاوەگۆزی

سەرسامبوون بە مەلا کرێکار.. ئەگەر نەجمەددین فەرەج گەڕایەوە !

رامان عوسمان

گوڵەكەی عەشایەر

کەمال محەمەد

25/7 یادی كرانەوەیە بەڕووی ئومێددا، یان نائومێدی

سامان سنجاوی

وه‌ڵامێك بۆ به‌رێز شێخ محه‌مه‌دی سه‌رگه‌ڵو

ماجد حەسەن

زۆر شت دەربارەی مەلا كرێكارو گروپەكەی

رەمەزان شێخانی

مۆڕاڵی ژاپۆن و پاشەكشێی پرۆسەی پەروەردەی كوردستان

هێمن مەنسور

دەربارەی پرۆژەکەی مەلا بەختیار

مەلا بەختیار

سوپاس بۆ هاتنتان و چەواشەكاریش بڵقی سەر زەلكاوە!!