وتار

فەریق حەبیب

كه‌وتنی‌ بوته‌فلیقه‌‌و به‌شیر، چی بە دەسەڵاتدارانی دیکە دەڵێت؟

پێش 2 هەفتە




له‌ماوه‌ی‌ 10 رۆژدا، دوو سه‌رۆكی‌ دوو وڵاتی‌ عه‌ره‌بی‌ نزیك له‌ یه‌كتر له‌ خۆرئاوای‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌‌و باكووری‌ ئه‌فریقیا له‌ژێر گووشاری‌ خۆپیشاندانی‌ جه‌ماوه‌ریدا، ده‌ستیان له‌كاركێشایه‌وه‌. له‌هه‌ردوو رووداوه‌كه‌دا، جه‌ماوه‌ری‌ خۆپیشانده‌ر ئاشتییانه‌ داواكانیان خسته‌ڕوو، به‌ڵام  له‌سه‌ره‌تادا رووبه‌ڕووی‌ تووندوتیژی‌ دامه‌زاروه‌ ئه‌منییه‌كان بوونه‌وه‌، له‌ جه‌زائیر به‌كه‌مترین زیان كۆتایی‌ هات، به‌ڵام له‌ سودان ده‌وروبه‌ری‌ 50 كه‌س گیانیان له‌ده‌ستدا كه‌ به‌راورد به‌و گۆڕانكارییه‌ گه‌ورانه‌ قوربانییه‌كان كه‌م بوون، ئه‌گه‌رچی‌ هه‌ر جێی‌ داخه‌ كه‌ خوێنیان تێدا رژا.
رووداوه‌كه‌ی‌ جه‌زائیر، له‌ماوه‌ی‌ 6 هه‌فته‌دا به‌ ده‌ستله‌كار كێشانه‌وه‌ی‌ عه‌بدولعه‌زیز بوته‌فلیقه‌ كۆتاییهات، له‌ سودانیش ماوه‌ی‌ زیاتر له‌ سێ‌ مانگ له‌ خۆپیشاندانی‌ پێویست بوو تا عومه‌ر حه‌سه‌ن به‌شیر ناچاركرا له‌سه‌ركار لابچێت‌و دواتر ده‌ستبه‌سه‌ریش بكرێت. به‌شیر بۆ ماوه‌ی‌ 30 ساڵ حوكمی‌ سودانی‌ كرد، بوته‌فلیقه‌ش 20 ساڵ ده‌سه‌ڵاتی‌ جه‌زائیری‌ به‌ده‌سته‌وه‌ بوو.
خۆپیشاندانه‌كانی‌ جه‌زائیر، دوای‌ ئه‌وه‌ روویاندا كه‌ بڕیاربوو بوته‌فلیقه‌ بۆ جاری‌ پێنجه‌م خۆی‌ بۆ پۆستی‌ سه‌رۆكی‌ جه‌زائیر كاندید بكات، ئیتر له‌وێوه‌ ده‌رگای‌ دۆزه‌خ بۆ ئه‌و و ده‌سه‌ڵاتداره‌ سه‌رمایه‌داره‌كانی‌ رژێمه‌كه‌ی‌ كرایه‌وه‌‌و رۆژانه‌ جه‌زائیرییه‌كان ده‌ڕژانه‌ سه‌ر شه‌قامه‌كان‌و وازیان نه‌هێنا تا بوته‌فلیقه‌ وازی‌ هێنا‌و داوای‌ لێبوردنیشی‌ لێكردن.
له‌ سودانیش كاتێك له‌ كۆتا مانگی‌ ساڵی‌ رابردوودا، حكومه‌تی‌ سودان نرخی‌ نانی‌ به‌رزكرده‌وه‌، ئیتر خواستی‌ له‌سه‌ركار لابردنی‌ به‌شیرو رژێمه‌ سه‌ربازییه‌كه‌ی‌ بووه‌ داواكارییه‌كی‌ جه‌ماوه‌ریی‌، هه‌رچه‌نده‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كانی‌ سودان هه‌وڵ‌و ته‌قه‌لایان داو خۆپیشانده‌ریان گرت‌و كوشت، بێ‌ هوده‌ بوو.
بوته‌فلیقه‌ كه‌ یه‌كێك بوو له‌ شۆڕشگیڕه‌كانی‌ سه‌رده‌می‌ شۆڕشی‌ جه‌زائیر، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ خووی‌ به‌ كورسییه‌كه‌ی‌ ژێرییه‌وه‌ گرتبوو و ئاماده‌نه‌بوو ده‌سته‌به‌رداری‌ بێت ته‌نانه‌ت پاش ئیفلیج بوونیشی‌ زیاتر خوولیای‌ كورسییه‌كه‌ی‌ ده‌بوو، بۆیه‌ هه‌مان هاوڕێ‌‌و هاوسه‌نگه‌ره‌ شۆڕشگیڕه‌كانی‌ پێشووی‌ نه‌ك هه‌ر پشتیان تێكرد، به‌ڵكو هه‌ندێكیان رێبه‌رایه‌تی‌ خۆپیشاندانه‌كانیشان ده‌كرد‌و داوای‌ رۆیشتنیان ده‌كرد.
به‌شیری‌ ره‌مزی‌ دامه‌زاروه‌ی‌ سه‌ربازی‌‌و سوپای‌ سودانیش، له‌ساڵی‌ 1989 به‌كوده‌تایه‌كی‌ سه‌ربازی‌ به‌هاوكاری‌ دكتۆر حه‌سه‌ن تورابی‌ چووه‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات، به‌ڵام دوای‌ ساڵانێك بووه‌ دیكتاتۆر‌و ته‌نانه‌ت دكتۆر تورابی‌ هاوڕی‌‌و هاوكاریشی‌ زیندانی‌ كرد به‌ر له‌وه‌ی‌ كۆچی‌ دوای بكات. كاتێك دوای‌ 30 ساڵ له‌ حوكمڕانی‌ خۆی‌‌و رژێمه‌كه‌ی‌ نرخی‌ نانی‌ به‌رزكرده‌وه‌، وه‌كو ئه‌وه‌ وابوو بزنێك بێت‌و نانی‌ شوانی‌ خواردبێت، ملیۆنان هاوڵاتی‌ له‌خۆی‌ وروژاند، ئه‌وان له‌وه‌زیاتر برسیكردنیان قبوڵ نه‌بوو، ته‌نانه‌ت تۆڵه‌ی‌ ئه‌وه‌شیان لێكرده‌وه‌ كه‌ 30 ساڵ نه‌یهێشت له‌خۆی‌ زیاتر كه‌س بچێته‌سه‌ر كورسی‌ ده‌سه‌ڵات.
به‌هۆی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ ده‌یان ساڵه‌ی‌ ئه‌و دوو سه‌رۆكه‌وه‌، توێژێك له‌ سیاسی‌ سه‌رمایه‌دار درووستبوون، ده‌ستوپێوه‌نده‌كانیان ئه‌وه‌نده‌ ده‌وڵه‌مه‌ندبون‌و گه‌نده‌ڵییان كردبوو و ره‌فتاری‌ نه‌شیاویان به‌رانبه‌ر به‌گه‌ل ئه‌نجامدا، سه‌ره‌نجام سه‌ری‌ خۆیان‌و سه‌رۆكه‌كانیشیان خوارد.
كه‌واته‌ ئه‌وان، هه‌ردوو سه‌رۆكه‌كه‌، به‌هۆی‌ برسیكردنی‌ خه‌ڵك‌و قۆرخكردنی‌ ده‌سه‌ڵات‌و به‌كارهێنانی‌ ده‌سه‌ڵات بۆ به‌رژه‌وه‌ندی‌ خۆیان‌و ده‌ستوپێوه‌نده‌ مه‌رایی كه‌ره‌كانیانه‌وه‌، به‌زۆر له‌سه‌ركارلابران‌و ده‌سته‌به‌سه‌ركران‌و بۆ له‌مه‌ودواش باجی‌ ره‌فتاره‌كانی‌ ده‌یان ساڵه‌ی‌ حوكمی‌ زۆرداره‌كی‌‌و سه‌ركوتكاری‌‌و تێكه‌ڵ كردنی‌ سیاسه‌ت‌و سه‌رمایه‌داری‌ ده‌ده‌نه‌وه‌‌و راپێچی‌ دادگا‌و زیندانه‌كان ده‌كرێن. پرسیاره‌ گه‌وره‌كه‌ لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌، ئاخۆ زۆرێك له‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ تری ئه‌م ناوچه‌یه‌ی‌ خۆمان له‌ئێستادا هه‌مان ره‌فتاری‌ بوته‌فلیقه‌‌و به‌شیر نانوێنن؟ ئه‌دی‌ وانه‌‌و عیبره‌ت له‌وه‌ی‌ به‌سه‌ر ئه‌و دوو سه‌رۆكه‌دا هات وه‌رده‌گرن، یان هه‌ر  به‌رده‌وام ده‌بن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ بڵێن: ئێره‌ جه‌زائیر‌و سودان نییه‌‌و بارودۆخه‌كان جیاوازن؟

وتاری زیاتر

شۆڕشگێڕەكان لە سیمبولی مرۆڤایەتیەوە بۆ هێمای ستەمكاری

فەریق حەبیب

ماجد خەلیل

چیرۆکی گۆڵگۆڵێنەکەی نێوان ئەمریکاو ئێران

فەریق حەبیب

شۆڕشگێڕەكان لە سیمبولی مرۆڤایەتیەوە بۆ هێمای ستەمكاری

طارق رەشید

رۆژی كتێب و سەرگوزشتەیەكی مەلا جەمیلی رۆژبەیانی

هاوڕێ توانا

لەڕۆژی جیهانی کتێبدا

ماجد خەلیل

چیرۆکی سەرخەوێکی کوردەواریی

زیرەک کەمال

ڕاپەڕین و دزینی شۆڕش

مەلا بەختیار

شانۆگەری "باوك" و نمایشێكی نایاب

مەلا بەختیار

ئەنفال؛ تراژیدیای نەتەوەو ئۆباڵی ئێستامان!! (بەبۆنەی 31/مین ساڵیادی ئەنفالەوە)

خەلیل عەبدوڵڵا

رۆژێكی جیهانی بۆ یادی جینۆسایدی گه‌لی كوردستان

فەریق حەبیب

كه‌وتنی‌ بوته‌فلیقه‌‌و به‌شیر، چی بە دەسەڵاتدارانی دیکە دەڵێت؟

سامان سنجاوی

سۆمۆ کێ بەڕێوەی دەبات؟!

مەلا بەختیار

ئایا سەدام فاشستی بوو؟ (بەبۆنەی ساڵڕۆژی روخاندنی بەعسەوە)

هاوکار فایەق

لەمەوداو چاوەڕێی سوپرایز بن لەتوركیا

پارێزەر لوقمان مستەفا ساڵح

بۆچی سیستەمی پەڕلەمانی بۆ هەرێم گرنگە؟

مەلا بەختیار

شۆڕشگێرەكان، دەسەڵاتەكان، گۆڕانكاریەكان

ئارێز عەبدوڵا

پێکھێنانی کابینەی حکومەت و کاراکردنەوەی سەرۆکایەتی ھەرێم

ماجد خەلیل

جۆلان و جوو

مەلا بەختیار

نامەیەكی دۆستانە بۆ هەدەپەی ئازادیخواز!

سەروەر پێنجوێنی

دەربارەی سوننی‌گەراییەکەی مەلا سەید ئەحمەد

د. سەروەر عەبدولرەحمان

پرسی پێكهێنانی حكومەت و سێ پاكێجەكەی یەكێتی (بەغدا، كەركوك، هەولێر)

لەتیف حسێن

سەرلێشێواوی میدیا، لەبارەی بەرنامەکەی کەناڵی نێت تیڤی