وتار

فەریق حەبیب

كه‌وتنی‌ بوته‌فلیقه‌‌و به‌شیر، چی بە دەسەڵاتدارانی دیکە دەڵێت؟

11/04/2019




له‌ماوه‌ی‌ 10 رۆژدا، دوو سه‌رۆكی‌ دوو وڵاتی‌ عه‌ره‌بی‌ نزیك له‌ یه‌كتر له‌ خۆرئاوای‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌‌و باكووری‌ ئه‌فریقیا له‌ژێر گووشاری‌ خۆپیشاندانی‌ جه‌ماوه‌ریدا، ده‌ستیان له‌كاركێشایه‌وه‌. له‌هه‌ردوو رووداوه‌كه‌دا، جه‌ماوه‌ری‌ خۆپیشانده‌ر ئاشتییانه‌ داواكانیان خسته‌ڕوو، به‌ڵام  له‌سه‌ره‌تادا رووبه‌ڕووی‌ تووندوتیژی‌ دامه‌زاروه‌ ئه‌منییه‌كان بوونه‌وه‌، له‌ جه‌زائیر به‌كه‌مترین زیان كۆتایی‌ هات، به‌ڵام له‌ سودان ده‌وروبه‌ری‌ 50 كه‌س گیانیان له‌ده‌ستدا كه‌ به‌راورد به‌و گۆڕانكارییه‌ گه‌ورانه‌ قوربانییه‌كان كه‌م بوون، ئه‌گه‌رچی‌ هه‌ر جێی‌ داخه‌ كه‌ خوێنیان تێدا رژا.
رووداوه‌كه‌ی‌ جه‌زائیر، له‌ماوه‌ی‌ 6 هه‌فته‌دا به‌ ده‌ستله‌كار كێشانه‌وه‌ی‌ عه‌بدولعه‌زیز بوته‌فلیقه‌ كۆتاییهات، له‌ سودانیش ماوه‌ی‌ زیاتر له‌ سێ‌ مانگ له‌ خۆپیشاندانی‌ پێویست بوو تا عومه‌ر حه‌سه‌ن به‌شیر ناچاركرا له‌سه‌ركار لابچێت‌و دواتر ده‌ستبه‌سه‌ریش بكرێت. به‌شیر بۆ ماوه‌ی‌ 30 ساڵ حوكمی‌ سودانی‌ كرد، بوته‌فلیقه‌ش 20 ساڵ ده‌سه‌ڵاتی‌ جه‌زائیری‌ به‌ده‌سته‌وه‌ بوو.
خۆپیشاندانه‌كانی‌ جه‌زائیر، دوای‌ ئه‌وه‌ روویاندا كه‌ بڕیاربوو بوته‌فلیقه‌ بۆ جاری‌ پێنجه‌م خۆی‌ بۆ پۆستی‌ سه‌رۆكی‌ جه‌زائیر كاندید بكات، ئیتر له‌وێوه‌ ده‌رگای‌ دۆزه‌خ بۆ ئه‌و و ده‌سه‌ڵاتداره‌ سه‌رمایه‌داره‌كانی‌ رژێمه‌كه‌ی‌ كرایه‌وه‌‌و رۆژانه‌ جه‌زائیرییه‌كان ده‌ڕژانه‌ سه‌ر شه‌قامه‌كان‌و وازیان نه‌هێنا تا بوته‌فلیقه‌ وازی‌ هێنا‌و داوای‌ لێبوردنیشی‌ لێكردن.
له‌ سودانیش كاتێك له‌ كۆتا مانگی‌ ساڵی‌ رابردوودا، حكومه‌تی‌ سودان نرخی‌ نانی‌ به‌رزكرده‌وه‌، ئیتر خواستی‌ له‌سه‌ركار لابردنی‌ به‌شیرو رژێمه‌ سه‌ربازییه‌كه‌ی‌ بووه‌ داواكارییه‌كی‌ جه‌ماوه‌ریی‌، هه‌رچه‌نده‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كانی‌ سودان هه‌وڵ‌و ته‌قه‌لایان داو خۆپیشانده‌ریان گرت‌و كوشت، بێ‌ هوده‌ بوو.
بوته‌فلیقه‌ كه‌ یه‌كێك بوو له‌ شۆڕشگیڕه‌كانی‌ سه‌رده‌می‌ شۆڕشی‌ جه‌زائیر، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ خووی‌ به‌ كورسییه‌كه‌ی‌ ژێرییه‌وه‌ گرتبوو و ئاماده‌نه‌بوو ده‌سته‌به‌رداری‌ بێت ته‌نانه‌ت پاش ئیفلیج بوونیشی‌ زیاتر خوولیای‌ كورسییه‌كه‌ی‌ ده‌بوو، بۆیه‌ هه‌مان هاوڕێ‌‌و هاوسه‌نگه‌ره‌ شۆڕشگیڕه‌كانی‌ پێشووی‌ نه‌ك هه‌ر پشتیان تێكرد، به‌ڵكو هه‌ندێكیان رێبه‌رایه‌تی‌ خۆپیشاندانه‌كانیشان ده‌كرد‌و داوای‌ رۆیشتنیان ده‌كرد.
به‌شیری‌ ره‌مزی‌ دامه‌زاروه‌ی‌ سه‌ربازی‌‌و سوپای‌ سودانیش، له‌ساڵی‌ 1989 به‌كوده‌تایه‌كی‌ سه‌ربازی‌ به‌هاوكاری‌ دكتۆر حه‌سه‌ن تورابی‌ چووه‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات، به‌ڵام دوای‌ ساڵانێك بووه‌ دیكتاتۆر‌و ته‌نانه‌ت دكتۆر تورابی‌ هاوڕی‌‌و هاوكاریشی‌ زیندانی‌ كرد به‌ر له‌وه‌ی‌ كۆچی‌ دوای بكات. كاتێك دوای‌ 30 ساڵ له‌ حوكمڕانی‌ خۆی‌‌و رژێمه‌كه‌ی‌ نرخی‌ نانی‌ به‌رزكرده‌وه‌، وه‌كو ئه‌وه‌ وابوو بزنێك بێت‌و نانی‌ شوانی‌ خواردبێت، ملیۆنان هاوڵاتی‌ له‌خۆی‌ وروژاند، ئه‌وان له‌وه‌زیاتر برسیكردنیان قبوڵ نه‌بوو، ته‌نانه‌ت تۆڵه‌ی‌ ئه‌وه‌شیان لێكرده‌وه‌ كه‌ 30 ساڵ نه‌یهێشت له‌خۆی‌ زیاتر كه‌س بچێته‌سه‌ر كورسی‌ ده‌سه‌ڵات.
به‌هۆی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ ده‌یان ساڵه‌ی‌ ئه‌و دوو سه‌رۆكه‌وه‌، توێژێك له‌ سیاسی‌ سه‌رمایه‌دار درووستبوون، ده‌ستوپێوه‌نده‌كانیان ئه‌وه‌نده‌ ده‌وڵه‌مه‌ندبون‌و گه‌نده‌ڵییان كردبوو و ره‌فتاری‌ نه‌شیاویان به‌رانبه‌ر به‌گه‌ل ئه‌نجامدا، سه‌ره‌نجام سه‌ری‌ خۆیان‌و سه‌رۆكه‌كانیشیان خوارد.
كه‌واته‌ ئه‌وان، هه‌ردوو سه‌رۆكه‌كه‌، به‌هۆی‌ برسیكردنی‌ خه‌ڵك‌و قۆرخكردنی‌ ده‌سه‌ڵات‌و به‌كارهێنانی‌ ده‌سه‌ڵات بۆ به‌رژه‌وه‌ندی‌ خۆیان‌و ده‌ستوپێوه‌نده‌ مه‌رایی كه‌ره‌كانیانه‌وه‌، به‌زۆر له‌سه‌ركارلابران‌و ده‌سته‌به‌سه‌ركران‌و بۆ له‌مه‌ودواش باجی‌ ره‌فتاره‌كانی‌ ده‌یان ساڵه‌ی‌ حوكمی‌ زۆرداره‌كی‌‌و سه‌ركوتكاری‌‌و تێكه‌ڵ كردنی‌ سیاسه‌ت‌و سه‌رمایه‌داری‌ ده‌ده‌نه‌وه‌‌و راپێچی‌ دادگا‌و زیندانه‌كان ده‌كرێن. پرسیاره‌ گه‌وره‌كه‌ لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌، ئاخۆ زۆرێك له‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ تری ئه‌م ناوچه‌یه‌ی‌ خۆمان له‌ئێستادا هه‌مان ره‌فتاری‌ بوته‌فلیقه‌‌و به‌شیر نانوێنن؟ ئه‌دی‌ وانه‌‌و عیبره‌ت له‌وه‌ی‌ به‌سه‌ر ئه‌و دوو سه‌رۆكه‌دا هات وه‌رده‌گرن، یان هه‌ر  به‌رده‌وام ده‌بن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ بڵێن: ئێره‌ جه‌زائیر‌و سودان نییه‌‌و بارودۆخه‌كان جیاوازن؟

وتاری زیاتر

ترەمپ بریاری جەنگ لەدژی ئێران دەدات؟

فەریق حەبیب

گەنجانی عیراق بۆ خۆیان دەكوژن؟

فەریق حەبیب

ئایا جه‌نگ له‌نێوان ئه‌مریكا‌و ئێراندا رووده‌دات؟

فەریق حەبیب

"دشداشە" لەبەرەكانی كەركوك

فەریق حەبیب

شۆڕشگێڕەكان لە سیمبولی مرۆڤایەتیەوە بۆ هێمای ستەمكاری

فەریق حەبیب

مەلا بەختیار

یادی گەڕانەوەی شۆڕشگێڕانەی سەرۆك مام جەلال بۆ كوردستان

موعتەسەم نەجمەدین

یەكێتی لە نێوان مەرگ و ژیانەوەدا

کەمال محەمەد

خزانی كۆماری توركیا و سزاكانی ئەمریكا و ئەوروپا

رەمەزان شێخانی

مەلا بەختیار، یەکێتیەکی پەرێزپاک

مەلا بەختیار

دابڕانی رۆشنگەری و دانەبڕانی رەشبیری

پارێزەر لوقمان مستەفا ساڵح

تورکیا و عێراق.. ڕێککەوتنامەی ١٩٧٨

رەنج قەرەداغی

یەکێتی و مەترسی هەژمونی دەستەگەری بۆ سەر ژیانی حیزبی

بارزان شێخ عوسمان

نامەیەکی کراوە بۆ کابینەی نوێ

بەرهەم كەڵهوڕی

كوا مافی كۆڵه‌كه‌كانی حیزب ؟!

کەمال محەمەد

حكومەت، دابەشكاری یان چارەسەری؟

مەلا بەختیار

یادێكی خەمباری، سەركردەی گەورە عەلی عەسكەری

دهام سمکۆ

ئەگەر یەکێتی کۆنگرە نەبەستێ!

کەمال محەمەد

تێپەڕاندنی سیاسەتی نەتەوەیی گرنگیەكی ریفۆرمی سیاسییە

ئازاد ئیبراهیم ئەحمەد

پاشەکشێ لەحکومڕانی هەرێمدا

د. سەلام عەبدولکەریم

هەدەپە لەنێوان جەهەپە‌و ئاكەپەدا، یەڵدرم یا ئیمام ئۆغلو؟

فەریق حەبیب

ترەمپ بریاری جەنگ لەدژی ئێران دەدات؟

ماجد خەلیل

کورد دارێکی بەدەستەوەیە هەردوو سەرەکەی یەڵدرم و ئیمام ئۆغڵووە!

شاڵاو حەبیبە

مەحوی بەندەی لاوازی سوڵتانی عوسمانی!

کەمال محەمەد

ترامپ و ڕوبەروبونەوەیەكی نوێ

ئاشتی عەبدوڵڵا

ئەمبەرەو ئەوبەرە، لەسەر کورسی شەڕە خەنجەرە

سەرتیپ جەوهەر

كەركوك و كاردانەوە